Ülkelerin Gelişmişlik Düzeyleri ve Göstergeleri, ülkelerin ekonomik ve toplumsal koşullarını gelir, eğitim, sağlık, istihdam ve teknoloji gibi ölçütlerle karşılaştırmayı kapsar.
Öğrencinin ekonomik büyüme ile kalkınmayı ayırt edebilmesi, gelir dağılımını dikkate alması ve farklı göstergeleri birlikte yorumlayabilmesi gerekir. AYT Coğrafya-2 sorularında bir ülkenin zaman içindeki değişimleri anlatılabilir veya ülkelerin verileri karşılaştırılarak ulaşılabilecek sonuç sorulabilir.
Seçenekler, bu verilerden çıkarılabilecek yargılar biçimindedir. Yalnızca gelir artışına ya da büyüme hızına bakmak, eğitim ve sağlık koşullarını gözden kaçırmak sık yapılan hatalardandır. Çevresel etkilerle ekonomik ve toplumsal gelişmenin aynı yönde değişmeyebileceği de değerlendirilmelidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Beş kurgusal ülkenin ekonomik göstergeleri aşağıda verilmiştir. Değerler sırasıyla yıllık GSYH büyüme oranını, işsizlik oranını, dış borç/GSYH oranını ve Ar-Ge harcamaları/GSYH oranını göstermektedir; tümü yüzde cinsindendir. K: 1,2;4,5;35;2,8. L: 6,5;5,0;42;1,1. M: −2,1;18,3;95;0,3. N: 3,8;7,2;55;1,6. P: 2,2;5,4;45;1,5.Bu bilgiler bir arada değerlendirildiğinde ağır ekonomik sorunlarla karşı karşıya olma olasılığı en yüksek olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — M ülkesi
Kısaca — Ekonomik daralma, yüksek işsizlik ve dış borç yükünün birlikte görüldüğü M ülkesinde ağır ekonomik sorunlarla karşılaşma olasılığı en yüksektir. M, −2,1% büyüme oranıyla ekonomisi küçülen tek ülkedir. Ayrıca 18,3% ile en yüksek işsizlik oranına, 95% ile en yüksek dış borç/GSYH oranına ve 0,3% ile en düşük Ar-Ge harcamaları/GSYH oranına sahiptir. Bu göstergeler birlikte değerlendirildiğinde M ülkesi diğerlerinden daha olumsuz bir tablo sergiler.
2. soruKolay
K ülkesinde kişi başına gelir son on yılda hızlı artmıştır. Ancak gelirin büyük bölümü nüfusun küçük bir kesiminde toplanmış, kırsal bölgelerde eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim değişmemiştir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Kişi başına gelirdeki artış, toplumsal gelişmişliği tek başına göstermeyebilir.
Kısaca — Ortalama gelirin artması toplumun geneline refah yansıdığı anlamına gelmediğinden gelirin dağılımı ve bölgesel hizmet eşitsizliklerinin incelenmesi gerekir.
Kişi başına düşen millî gelir yalnızca matematiksel bir ortalamadır ve servetin toplum tabakaları arasındaki adaletini yansıtmaz. Eğer artan gelir küçük bir azınlıkta toplanıyor ve kırsal alanlar temel eğitim ile sağlık olanaklarından mahrum kalıyorsa, gerçek gelişmişliği anlamak için gelir adaleti ve mekânsal dağılım verileri incelenmelidir. Ülkenin fiziki coğrafya özellikleri ise doğrudan bu toplumsal ve ekonomik refah dağılımını açıklamaz.
3. soruKolay
K ülkesinde bebek ölüm oranı düşerken ortalama eğitim süresi ve yüksek teknoloji ürünlerinin ihracattaki payı artmıştır. Aynı dönemde enerji tüketimi ile sera gazı salımı da hızla yükselmiştir.
Bu değişimler birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılır?
Cevabı göster
Cevap: E — Beşerî ve ekonomik ilerlemeye karşın çevresel sürdürülebilirlik baskısı artmıştır.
Kısaca — Sağlık, eğitim ve teknoloji göstergelerindeki olumlu gelişmeler ilerlemeyi gösterirken artan emisyonlar nedeniyle beşerî ve ekonomik ilerlemeye karşın çevresel sürdürülebilirlik baskısı artmıştır.
Bebek ölümlerinin azalması sağlıkta, eğitim süresi ve yüksek teknoloji ihracatının artması ise beşerî ve ekonomik alanda belirgin bir ilerleme olduğunu kanıtlar. Buna karşılık enerji tüketimi ve sera gazı salımının hızla yükselmesi, sağlanan bu büyümenin çevre üzerinde ciddi bir yük oluşturduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla ekonomik ve sosyal kalkınma gerçekleşirken doğal çevrenin korunması ve sürdürülebilirlik tehlikeye girmektedir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.