Türkiye'nin İşlevsel Bölgeleri ve Bölgesel Kalkınma Projeleri konusu, merkezler ile çevreleri arasındaki hizmet ilişkilerini ve bölgelerin gelişmesini destekleyen projelerin amaçlarını kapsar.
Öğrencinin ulaşım, alışveriş ve sağlık hizmetlerindeki değişimlerin işlevsel bölgeleri nasıl etkilediğini yorumlaması, kalkınma projelerini uygulandıkları alanlar ve hedefleriyle ilişkilendirmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında günlük yaşamdan bir durum verilerek çıkarım yapılması, bölgesel özelliklerden hareketle projenin belirlenmesi veya projelerin ortak amaçları arasında bulunmayan ifadenin seçilmesi istenebilir.
Seçenekler bölge sınırlarına ilişkin yargılar, proje adları ya da kalkınma hedeflerinden oluşabilir. İşlevsel sınırları idari sınırlarla karıştırmak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Yeni bir otoyol ve hastane açıldıktan sonra bazı ilçeler alışveriş ve sağlık hizmeti için başka bir kente gitmeye başlamıştır. İl sınırları aynı kalmış; eski merkeze alışveriş ve sağlık amacıyla yapılan yolculuklar ise azalmıştır.
Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
Cevabı göster
Cevap: B — Ulaşım ve hizmet akışları değişince işlevsel bölge sınırları da değişebilir.
Kısaca — Ulaşım olanaklarındaki gelişmeler ve yeni hizmet merkezleri, insanların hareket yönünü değiştirerek işlevsel bölge sınırlarının da değişebileceğini gösterir.
Örnek olayda otoyolun ve yeni hastanenin hizmete girmesiyle birlikte ilçelerdeki nüfusun mal ve hizmet talebi eski il merkezinden yeni bir merkeze kaymıştır. Bu süreçte resmî il sınırları hiç değişmediği hâlde, insanların günlük hayatındaki akış ve bağlantı yönü değiştiği için sağlık ve ticaret işlevli bölgenin sınırları fiilen değişmiştir. Bu durum, işlevsel bölgelerin idari sınırlara bağımlı olmadığını, aksine ulaşım ve hizmet ilişkilerindeki değişimlere göre esnek ve dinamik bir yapıya sahip olduğunu kanıtlar.
2. soruKolay
İç Anadolu’nun kurak ve yarı kurak alanlarında tarımsal verimi yükseltmek, sulama olanaklarını geliştirmek ve bu alanlardaki üretim potansiyelini artırmak amacıyla bir bölgesel kalkınma projesi yürütülmektedir.
Bu proje aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Konya Ovası Projesi
Kısaca — İç Anadolu’nun kurak ve yarı kurak alanlarında sulama imkânlarını geliştirerek tarımsal üretimi güvenceye almayı hedefleyen bölgesel kalkınma projesi Konya Ovası Projesi’dir (KOP).
Konya Kapalı Havzası’nda yağış azlığı ve yer altı sularının aşırı çekilmesi ciddi bir kuraklık tehdidi oluşturduğundan KOP, Akdeniz havzasındaki Göksu Nehri’nin sularını Mavi Tünel vasıtasıyla ovaya aktararak sulu tarımı yaygınlaştırmayı amaçlar. Çeldiricilerdeki Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Fırat ve Dicle nehirlerine, Doğu Anadolu Projesi (DAP) Doğu Anadolu’nun plato ve meralarına, Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) ile Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) ise Karadeniz havzasındaki farklı coğrafi hedeflere yöneliktir.
3. soruKolay
Türkiye’de bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak için GAP, DAP, DOKAP, KOP ve YHGP gibi bölgesel kalkınma projeleri uygulanmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi bu projelerin ortak amaçlarından biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Ülke genelinde tek tip sanayi yapısı oluşturmak
Kısaca — Bölgesel kalkınma projeleri her bölgenin kendi özgün potansiyeline göre uzmanlaşmasını amaçladığından, ülke genelinde tek tip sanayi yapısı oluşturmak bu projelerin hedefleri arasında yer almaz.
Bölgesel kalkınma planlarının temel mantığı; bölgelerin sahip olduğu doğal, beşerî ve ekonomik kaynakları değerlendirerek bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmaktır. Örneğin DAP’ta hayvancılık ve kış turizmi, GAP’ta sulu tarım ve tarıma dayalı sanayi, DOKAP’ta ise yayla turizmi ve ormancılık ön plandadır; dolayısıyla tüm bölgelere aynı sanayi modelini dayatmak bölgesel potansiyellerin rasyonel kullanımına aykırıdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.