Biyoçeşitlilik ve Canlıların Dağılışı, canlı çeşitliliğinin ve türlerin yeryüzündeki dağılışının iklim, coğrafi izolasyon ve paleocoğrafik değişimlerle ilişkisini kapsar.
Öğrencinin sıcaklık ve yağış koşullarını karşılaştırabilmesi, endemik türlerin oluşumunda gen akışının kısıtlanmasını yorumlayabilmesi ve kıtaların hareketlerini yaşam alanlarıyla ilişkilendirebilmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında kısa açıklamalar veya bölgelere ait çevresel bilgiler verilerek uygun çıkarımın seçilmesi istenir.
Seçenekler, bölgelerin canlı çeşitliliğine ilişkin karşılaştırmalar ya da dağılışı açıklayan yargılar biçiminde olabilir. Endemik tür oranını toplam tür çeşitliliğiyle karıştırmak, iklim özelliklerini ayrı ayrı değerlendirmek ve geçmişteki coğrafi değişimleri göz ardı etmek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Endemik türler, doğal olarak yalnızca belirli bir coğrafi alanda yaşayan canlılardır. Popülasyonlar arası gen akışının kısıtlı olduğu ortamlar, türlerin evrimleşerek o alana özgü hâle gelmesini kolaylaştırır.
Buna göre endemik tür oranının yüksek olması en çok hangi özellikteki bir alanda beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — Diğer kara parçalarından uzun süre yalıtılmış bir adada
Kısaca — Ana karadan uzun süre coğrafi olarak yalıtılmış adalar, gen akışının kesilmesi sayesinde canlıların bağımsız evrimleşerek alana özgü (endemik) türler oluşturmasına en uygun ortamlardır.
Endemizm sürecinde coğrafi izolasyon belirleyici role sahiptir; ada popülasyonları ana karadaki akrabalarından ayrı kaldıkça zamanla bulundukları ortama özel genetik farklılıklar ve adaptasyonlar kazanır. Açık okyanus yüzeyi veya geniş tarım ovaları gibi sürekli bağlantılı ve homojen ortamlarda ise kesintisiz gen akışı nedeniyle endemizm oranı düşük kalır. Bu nedenle Madagaskar ve Galapagos gibi izole adalar dünya üzerindeki en yüksek endemik tür oranına sahip alanlardır.
2. soruKolay
Paleocoğrafya, geçmiş dönemlerdeki kıta konumları, iklim değişimleri ve deniz seviyesi hareketlerini inceler. Kıtaların birbirinden uzaklaşması veya birleşmesi, canlıların göç yollarını ve yaşam alanlarının coğrafi dağılışını değiştirir.
Kıtaların ayrılması sonucunda biyoçeşitlilikle ilgili aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — Yalıtılan popülasyonlar farklı evrim yolları izleyerek yeni türler oluşturabilir.
Kısaca — Levha hareketleriyle kıtaların birbirinden uzaklaşması, canlı topluluklarını coğrafi olarak yalıtarak farklı çevre baskıları altında yeni türlerin ortaya çıkmasını sağlar.
Karasal köprüler ve bağlantılar koptuğunda daha önce aynı popülasyona ait olan canlı grupları arasında gen alışverişi tamamen durur. Zaman içinde ayrılan kıtalarda farklı iklim, bitki örtüsü ve avcı baskısı geliştiğinden her kıtadaki canlılar bağımsız evrimsel yollar izler. Bu durum küresel ölçekte tür sayısını sıfırlamaz ya da iklim kuşaklarını ortadan kaldırmaz; tam aksine türleşmeyi hızlandırarak genel biyoçeşitliliği artırır.
3. soruKolay
Bir araştırmacı, A bölgesinde yıl boyunca yağışlı ve sıcak bir iklim, B bölgesinde ise kısa yazlı ve uzun kışlı soğuk bir iklim kaydetmiştir. Her iki bölgede de insan müdahalesi sınırlıdır.
Bu verilere göre A ve B bölgelerindeki biyoçeşitlilik karşılaştırması için hangisi en doğru yargıdır?
Cevabı göster
Cevap: B — A bölgesinde besin üretimi ve yaşam döngüsü sürekliliği nedeniyle tür zenginliği genelde daha fazladır.
Kısaca — Yıl boyu sıcak ve bol yağışlı olan A bölgesinde fotosentez ve besin üretimi kesintisiz sürdüğü için tür zenginliği soğuk B bölgesine göre çok daha fazladır.
Bir ekosistemde canlı çeşitliliğini destekleyen en önemli unsur, birincil üreticiler olan bitkilerin ürettiği organik besin miktarı ve uygun iklim koşullarının sürekliliğidir. A bölgesinde mevsimsel don ya da kuraklık kesintisi yaşanmadığından trofik basamaklar çeşitlenir ve niş zenginliği artar. B bölgesinde ise uzun ve şiddetli kış dönemi canlıların aktif yaşam evresini kısıtlayarak ancak soğuğa uyum sağlamış sınırlı sayıda türün hayatta kalmasına olanak tanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.