Arazi Kullanımı ve Yanlış Arazi Kullanımı, arazinin doğal özelliklerine uygun değerlendirilmesini ve uygun olmayan kullanımın çevresel sonuçlarını kapsar.
Öğrencinin eğim, toprak, su koşulları ve bitki örtüsü ile tarım, sanayi, yerleşme ve mera kullanımı arasında ilişki kurabilmesi gerekir. AYT Coğrafya-2 sorularında bir alanın özellikleri ve kullanım biçimi verilerek neden veya beklenen sonuç sorulabilir; öncüller üzerinden uygun uygulamaların ayırt edilmesi de istenebilir.
Seçenekler, erozyon ve su dengesi gibi süreçlere ilişkin farklı açıklamalar ya da öncül birleşimleri içerebilir. Sık yapılan hata, kısa vadeli kullanım yararına odaklanıp arazinin doğal sınırlılıklarını ve uygulamaların birlikte oluşturduğu etkileri gözden kaçırmaktır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir tarım arazisinde diğer koşullar aynı olduğunda, eğim yönünde sürülen tarlalarda erozyon riski eğime dik sürülen tarlalara göre daha fazladır.
Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Eğim yönünde sürülen toprakta suyun yüzey akışının hızlanması
Kısaca — Tarlanın eğim doğrultusunda sürülmesi, pulluğun açtığı çizgilerin doğal oluklara dönüşmesine ve yüzey akışına geçen yağmur sularının hızlanarak toprağı süpürmesine yol açar.
Eğim yönünde (yukarıdan aşağıya doğru) sürülen arazilerde yağış suları açılan yarıklarda toplanarak yer çekiminin etkisiyle hızla aşağı akar ve taşıma gücü katlanarak verimli üst toprağı söküp götürür. Buna karşılık eğime dik sürüm yapıldığında ve teraslama uygulandığında, oluşan setler suyun önünü keserek yüzey akış hızını yavaşlatır ve suyun toprağa sızmasını sağlar. Dolayısıyla eğim yönünde sürümdeki yüksek erozyon riskinin temel nedeni suyun yüzey akış hızının artmasıdır.
2. soruKolay
Bir yarı kurak havzada su tutma özelliği yüksek bataklık ve sazlık alanlar kurutularak tarla açılmış; aynı dönemde yamaçlardaki eğimli araziler de pullukla derin sürülerek tahıl tarımına alınmıştır.
Bu iki uygulamanın birlikte yol açması beklenen sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Çoraklaşma ile yüzey erozyonunun artması ve ekolojik dengenin bozulması
Sulak alanların kurutulması tuz birikimi ve çoraklaşma ile taban suyu kaybına yol açabilir; eğimli arazilerde derin sürüm ise erozyonu hızlandırır. Sonuçta ekolojik denge bozulur ve arazi potansiyeli zarar görür.
3. soruKolay
I. Eğimi yüksek yamaçlarda seki (teras) tarımı uygulanması II. Verimli alüvyal ovaların sanayi tesisleriyle kaplanması III. Meralarda otlatma süresinin ve hayvan sayısının planlanarak sınırlandırılması IV. Göl kenarındaki sulak alanların kurutularak yazlık yerleşimlere açılması
Yukarıdakilerden hangileri arazinin potansiyeline uygun kullanım örnekleridir?
Cevabı göster
Cevap: B — I ve III
Seki tarımı eğimli arazide erozyonu azaltan uygun bir kullanımdır; planlı ve sınırlı otlatma da mera potansiyelini korur. Ovaların sanayiye açılması ve sulak alanların kurutulması ise yanlış arazi kullanımına girer.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.