Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme (Şehirler ve Kır Yerleşmeleri), nüfusun dağılışı ile şehirlerin ve kırsal yerleşmelerin özelliklerini, kuruluş nedenlerini ve işlevlerini kapsar.
AYT Coğrafya-2 kapsamında öğrencinin köyleri ve köy altı yerleşmelerini ayırt edebilmesi, sürekli ve geçici yerleşmeleri ekonomik faaliyetlerle ilişkilendirebilmesi beklenir. Sorularda bir yerleşmenin köyle bağlantısı, kullanım dönemi veya konut düzeni anlatılarak türü sorulabilir; köylerin hukuki ve ortak yaşam özelliklerine ilişkin öncüller de değerlendirilebilir.
Seçeneklerde yerleşme türleri ya da öncül birleşimleri bulunabilir. Benzer yerleşme adlarını karıştırmak, mevsimlik kullanımı gözden kaçırmak ve köylerin yönetim özelliklerini yanlış genellemek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Türkiye’de köy altı yerleşmeleri sürekli ve geçici olarak gruplandırılır.
Bir köyden ayrılan kişilerce kurulan, köye bağlılığını sürdüren ve köyün arazisini işleyerek zamanla bağımsız bir köye dönüşebilen yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Mahalle
Mahalle, bir köyden ayrılan kişilerin kurduğu, ana köye bağlılığını sürdürerek köy arazisini işlediği sürekli köy altı yerleşmesidir. Zamanla büyüyerek bağımsız bir köye dönüşebilir. Diğer seçeneklerdeki yerleşmelerde hayvancılık işlevi öne çıkarken kökte mahalleyi tanımlayan köye bağlılık ve tarımsal faaliyetler vurgulanmıştır.
2. soruOrta
Türkiye’de köy yerleşmeleri ile ilgili olarak;
I. Hukuki statüleri 1924'te çıkarılan Köy Kanunu ile düzenlenmiştir.
II. Belediye teşkilatına sahip yerleşmelerdir.
III. Cami, okul, otlak gibi ortak ihtiyaçları karşılama zorunluluğu bulunan, hukuki varlığı olan yerleşmelerdir.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve III
Köylerin hukuki statüsü 1924 tarihli Köy Kanunu ile düzenlenmiştir; I doğrudur. Köyler, hukuki varlığı bulunan ve cami, okul, otlak gibi ortak ihtiyaçların karşılanmasına yönelik yükümlülükleri olan yerleşmelerdir; III de doğrudur. Köylerde belediye teşkilatı bulunmaz, yönetim muhtar ve ihtiyar meclisi tarafından yürütülür; II yanlıştır. Bu nedenle doğru cevap I ve III, yani D’dir.
3. soruZor
Erzurum-Kars Platosu’nda hayvancılıkla geçinen bazı aileler, yılın belli dönemlerinde köylerinden ayrılarak hayvanlarıyla birlikte aynı barınaklar içinde kaldıkları, insan konutları ile hayvan ağıllarının bitişik kurulduğu yerleşmelerde uzun süre konaklarlar.
Bu parçada özellikleri verilen geçici kır yerleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kom
Kom, özellikle Erzurum-Kars Platosu’nda görülen, insan konutları ile hayvan barınaklarının bitişik olduğu ve uzun süre konaklanan dönemlik kır yerleşmesidir. Obada daha kısa süreli ve çadır ağırlıklı konaklama söz konusudur; dam ve ağıl yalnızca hayvan barınağı, mezra ise sürekli bir köy altı yerleşmesidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.