Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları konusu, madenlerin ve enerji kaynaklarının dağılışını, üretim koşullarını ve kullanım alanlarını kapsar.
Öğrencinin kaynakları üretildikleri yörelerle eşleştirebilmesi, enerji üretimini etkileyen doğal koşulları yorumlayabilmesi ve farklı kaynakların birbirini nasıl tamamlayabileceğini değerlendirebilmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında yanlış kaynak ve yöre eşleştirmesini bulma, verilen özelliklere göre tesis yeri seçme veya mevsimsel üretim değişimlerine uygun çözümü belirleme biçimleri görülebilir.
Seçeneklerde farklı yöreler, kaynak özellikleri ya da uygulamalar karşılaştırılır. Kaynağın varlığını her kullanım için yeterli saymak, rezervuar koşullarını gözden kaçırmak ve üretimdeki mevsimsel farklılıkları dikkate almamak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir bölgede hidroelektrik üretimi kurak mevsimde azalırken rüzgâr üretimi aynı dönemde artmaktadır.
Arz dalgalanmasını azaltmak için en uygun uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Hidroelektrik ile rüzgârı aynı şebekede birbirini tamamlayacak biçimde kullanmak
Kısaca — Farklı dönemlerde zirve yapan iki kaynağın dengelenmesi için hidroelektrik ile rüzgârı aynı şebekede birbirini tamamlayacak biçimde kullanmak en uygun çözümdür.
Yenilenebilir kaynakların doğal koşullara bağlı olarak kesintili üretim yapması şebeke güvenliğini zorlaştırır. Ancak hidroelektrik üretiminin azaldığı kurak dönemlerde rüzgâr enerjisinin yükselmesi, bu iki kaynağın birbirinin açığını kapatabileceğini gösterir. Hibrit ve entegre bir şebeke yönetimi sayesinde elektrik arzındaki mevsimsel dalgalanmalar en aza indirilir.
2. soruKolay
Elektrik üretimi ile sera ısıtmasını birlikte yapacak bir jeotermal tesis için dört alan incelenmektedir: K’de 45 °C’lik sığ bir kaynak fakat sınırlı rezervuar, L’de yüksek akarsu debisi fakat termal belirti yok, M’de volkanizmaya bağlı derin bir hidrotermal sistem, N’de ise yüksek güneşlenme vardır.
Tesis için en uygun alan ve belirleyici özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — M — volkanizmaya bağlı derin hidrotermal sistemin elektrik ve ısı üretimine elverişli olması
Kısaca — Jeotermalden elektrik üretimi yüksek sıcaklık gerektirdiğinden tesis için en uygun alan M — yüksek sıcaklıklı akışkan, geçirgen rezervuar ve geri basma olanağının birlikte bulunması özelliğine sahip sahadır.
Jeotermal akışkandan elektrik türbinlerini döndürecek buharı elde etmek için yüksek sıcaklık ve basınç şarttır; K’deki 45 °C’lik düşük sıcaklık sera için kullanılabilse de elektrik üretimine yetmez. M alanındaki derin volkanik hidrotermal sistem ise hem yüksek ısıyı sağlar hem de rezervuarın tükenmesini önleyen geri basma olanağı sunar. Akarsu debisi ya da güneşlenme süresi gibi unsurların jeotermal enerji üretimiyle doğrudan bir ilgisi bulunmadığını unutmamalısın.
3. soruKolay
Türkiye’de maden ve enerji kaynaklarının üretimi belirli yörelerde yoğunlaşmıştır.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Taş kömürü – Soma
Kısaca — Soma, taş kömürü değil linyit üretim sahasıdır. Bu nedenle yanlış eşleştirme D’dir. Taş kömürü üretimi Zonguldak Havzası’nda yoğunlaşır. Bor–Kırka, linyit–Afşin–Elbistan, krom–Guleman ve feldspat–Çine eşleştirmeleri ise doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.