Türkiye'de Ulaşım, Ticaret ve Hizmet Sektörü, ulaşım ağlarının özelliklerini, dış ticaret ilişkilerini ve hizmet faaliyetlerinin gelişimini kapsar.
Öğrencinin ulaşım türlerini arazi koşulları ve taşıma verimliliği açısından karşılaştırabilmesi, enerji ithalatının dış ticarete etkisini yorumlayabilmesi ve nüfus ile kentleşmenin hizmet talebini nasıl etkilediğini açıklayabilmesi gerekir. AYT Coğrafya-2 sorularında bu ilişkiler, verilen yargıların doğruluğunu değerlendirme veya kısa bir açıklamadan sonuç çıkarma biçiminde sorulabilir.
Seçenekler doğru yargıların farklı birleşimlerini ya da olası ekonomik sonuçları içerebilir. Kesinlik bildiren genellemeleri sorgulamamak ve hizmetlerin gelişmesini tarımsal üretimin düşüklüğüyle zorunlu olarak ilişkilendirmek hata kaynağıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Türkiye’de demiryolu ulaşımıyla ilgili,
I. Marmaray ile Avrupa ve Asya demiryolu hatları birbirine bağlanmıştır.
II. Yüksek hızlı tren hatları yalnızca dağlık ve engebeli arazilerde inşa edilmiştir.
III. Demiryolu, kara yoluna göre birim taşımada daha az enerji tüketimi sağlar.
IV. Doğu-batı yönlü demiryolu hatlarının yoğunluğu, kuzey-güney yönlü hatlardan fazladır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I, III ve IV
Kısaca — Marmaray kıtaları bağlamış, demiryolu enerji tasarrufu sağlamış ve dağların uzanışı nedeniyle hatlar ağırlıklı olarak doğu-batı yönünde gelişmiştir.
Marmaray Boğaz tüp geçişi ile Asya ve Avrupa demiryolu ağları kesintisiz hâle gelmiştir (I doğru). Demiryolu taşımacılığı, sürtünme ve kütle avantajı sayesinde kara yoluna kıyasla birim yük başına çok daha az enerji tüketir (III doğru). Türkiye’de dağlar genel olarak doğu-batı yönünde uzandığından demiryolu ağları da en az maliyetli olan bu koridorda yoğunlaşmıştır (IV doğru). Yüksek hızlı tren hatları ise yüksek tünel ve viyadük maliyetlerinden kaçınmak için öncelikle eğimi az, düz veya hafif engebeli güzergâhlara inşa edilir (II yanlış).
2. soruKolay
Hizmet sektörünün gelişmesiyle ilgili şu yargılar verilmiştir:
I. Nüfusun yoğun olduğu yerlerde hizmetlere yönelik talep artabilir.
II. Kentleşme, hizmet faaliyetlerinin çeşitlenmesini destekler.
III. Hizmet sektörünün geliştiği illerde tarımsal üretim değeri mutlaka düşüktür.
IV. Ulaşım altyapısının gelişmesi, ticaret ve turizm faaliyetlerini destekler.
Bu yargılardan hangileri yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: E — Yalnız III
Kısaca — Hizmet sektörünün gelişmiş olduğu illerde tarımsal üretim değerinin mutlaka düşük olacağı genellemesi her zaman doğru değildir.
Hizmet sektörünün geliştiği illerde nüfus yoğunluğu, kentleşme oranı ve ulaşım ağı genellikle ileri düzeydedir. Ancak Antalya, Adana, Bursa ve İzmir gibi iller güçlü bir ticaret ve turizm sektörüne sahip olmanın yanı sıra Türkiye’nin en verimli tarımsal üretim merkezlerindendir. Dolayısıyla bir ilde hizmet sektörünün baskın olması, oradaki tarımsal üretimin parasal değerinin düşük olmasını gerektirmez.
3. soruKolay
Türkiye’nin dış ticaretinde enerji ürünlerinin ithalattaki payı oldukça yüksektir. Ülkenin enerji ihtiyacının büyük bölümü dış alım yoluyla karşılanmaktadır.
Bu durumun Türkiye’nin dış ticareti üzerindeki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Dış ticaret açığının büyümesi
Türkiye’nin enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılaması, ithalat giderlerini önemli ölçüde artırarak dış ticaret açığının büyümesine yol açmaktadır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.