Nüfus Politikaları ve Nüfus Projeksiyonları, nüfusun yaş yapısını, doğum ve ölüm oranlarındaki değişimleri, gelecekteki nüfus eğilimlerini ve bunlara yönelik politikaları kapsar.
Öğrencinin demografik geçiş aşamalarını ayırt edebilmesi, nüfus piramitlerini yorumlayabilmesi ve genç ya da yaşlı nüfusun eğitim, sağlık, iş gücü ve sosyal güvenlik üzerindeki etkilerini ilişkilendirebilmesi gerekir. AYT Coğrafya-2 sorularında bir ülkenin demografik özellikleri verilerek uygun politika hedefi, beklenen sonuç veya geçiş aşaması sorulabilir.
Seçeneklerde farklı aşamalar ve politika yaklaşımları yer alabilir. Doğum oranıyla nüfus artışını aynı kabul etmek veya yaş yapısına uygun olmayan politikayı seçmek sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Demografik geçiş modelinde ölüm oranları belirgin biçimde düşmüş, buna karşılık doğum oranları henüz yüksek düzeyini koruyorsa ülke aşamasındadır; bu aşamada nüfus hızla artar.
Bu cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Cevabı göster
Cevap: B — 2.
Kısaca — Beslenme ve sağlık koşullarının düzelmesiyle ölüm oranlarının hızla azaldığı, fakat doğumların hâlâ yüksek seyrettiği ikinci evre erken geçiş (yüksek doğum–düşük ölüm) aşamasıdır.
Demografik geçiş modelinin ilk (geleneksel) aşamasında hem doğum hem ölüm oranları çok yüksektir. İkinci evre olan erken geçişte tıp ve hijyendeki gelişmeler ölüm oranlarını hızla düşürürken doğurganlık alışkanlıkları hemen değişmediğinden nüfusta “nüfus patlaması” olarak adlandırılan çok hızlı bir artış yaşanır. Sonraki aşamalarda doğumların da düşmesiyle nüfus artış hızı kademeli olarak dengelenir.
2. soruKolay
Nüfus piramidinde 0-14 yaş grubunun payı yüksek, yaşlı nüfus payı ise düşük olan ülkelerde genç bağımlılık oranı da yüksek olur. Bu yapı, eğitim ve sağlık harcamalarının artmasına yol açar.
Bu nüfus yapısına sahip bir ülkede öncelikli nüfus politikası hedefi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
Cevabı göster
Cevap: D — Doğurganlığı azaltmaya yönelik aile planlaması uygulamak
Kısaca — Tabanı geniş bir nüfus piramidine ve yüksek genç bağımlılık oranına sahip gelişmekte olan ülkelerde öncelikli hedef, doğum oranlarını kontrol altına alarak doğurganlığı planlı biçimde dengelemektir.
Aşırı genç nüfus; eğitim, altyapı ve beslenme gibi demografik yatırımlara ayrılan kaynağı artırarak ekonomik büyümeyi zorlaştırır. Bu ülkelerde yaşlı nüfus oranı zaten düşük olduğundan yaşlı bakım kurumlarını çoğaltmak ya da emeklilik yaşını yükseltmek öncelikli bir ihtiyaç değildir; aksine artış hızını düşürücü politikalar ön plandadır.
3. soruKolay
Bir ülkede uzun süre düşük doğurganlık ve yükselen ortalama yaşam süresi birlikte gözlenirse yaşlı nüfus oranı artar. Bu süreç, iş gücü arzını ve sosyal güvenlik sistemini etkiler.
Bu durumun nüfus politikalarına yansıması olarak aşağıdakilerden hangisi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: E — Doğurganlığı destekleyen ve aktif yaşlanmayı güçlendiren politikalar geliştirmek
Kısaca — Nüfusu hızla yaşlanan ve genç nüfus oranı gerileyen ülkeler; iş gücü açığını kapatmak için doğurganlığı özendirici önlemler alırken, emeklilik ve sağlık sistemini korumak için de aktif yaşlanma politikalarına yönelir.
Düşük doğurganlık ve yüksek yaşam beklentisi, gelişmiş ülkelerde yaşlı bağımlı nüfusu artırarak sosyal güvenlik bütçeleri üzerinde ağır bir yük oluşturur. Bu dengesizliği gidermek için doğum yardımları, ebeveyn izinleri ve kreş teşvikleriyle nüfus artış hızı yükseltilmeye çalışılır; dolayısıyla doğurganlığı daha da kısıtlamak mevcut sorunu daha da ağırlaştırır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.