Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar (Ham Madde, Üretim ve Pazar Alanları), doğal kaynakların ekonomik kullanımını ve üretim ile tüketim alanları arasındaki ilişkileri kapsar.
Öğrencinin ham madde, enerji, iş gücü, ulaşım ve pazar koşullarının sanayi tesislerinin kuruluş yerini nasıl etkilediğini yorumlayabilmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında bölgelere ilişkin bilgiler veya üretim ve dağıtım süreçlerini açıklayan metinler verilerek uygun çıkarım istenir.
Seçenekler, tesislerin konumu ya da uzak pazarlara erişimi etkileyen koşullara ilişkin farklı yorumlar sunabilir. Ham madde ile ürünün taşıma maliyetlerini karıştırmak ve kuruluş yerini yalnızca kaynak varlığıyla açıklamak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir ülkede yer alan K, L ve M bölgeleri hakkında şu bilgiler verilmiştir:
K bölgesinde geniş linyit kömürü yatakları bulunur ve bölgedeki termik santraller bu kömürle çalışır.
L bölgesinde bakır ve çinko maden yatakları işletilmekte, çıkarılan cevherler liman kentine demiryoluyla taşınmaktadır.
M bölgesi, yüksek debili akarsuları nedeniyle ülkenin en fazla hidroelektrik enerji üretilen bölgesidir.
Bu bilgilerden hareketle bölgelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: D — K bölgesi, metalik maden yatakları bakımından ülkenin en zengin bölgesidir.
Kısaca — K bölgesinde linyit bulunması, metalik madenler bakımından ülkenin en zengin bölgesi olduğunu göstermez. Linyit metalik maden değil, fosil yakıttır; ayrıca bölgelerin metalik maden zenginliğini karşılaştıran bilgi verilmemiştir. L’de madenlerin demiryoluyla taşındığı açıkça belirtilmiştir. M’de yüksek debi hidroelektrik potansiyelini artırır ve enerji üretimi yenilenebilir su kaynağına dayanır. K’deki linyit kullanımı da fosil yakıta dayalı enerji üretimini gösterir.
2. soruKolay
Sanayi tesislerinin kuruluş yerinde ham madde, enerji, iş gücü, ulaşım ve pazar etkenleri birlikte değerlendirilir. Ham maddenin taşınması ürünün taşınmasından daha maliyetliyse tesis genellikle ham maddeye yakın kurulur; buna karşılık ürünün taşınması ham maddenin taşınmasından daha maliyetliyse pazar alanına yakınlık öncelik kazanır.
Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisinde tesisin pazar alanlarına yakın kurulması diğer etkenlere göre daha belirleyici hâle gelir?
Cevabı göster
Cevap: C — Günlük tüketime yönelik taze unlu mamul üretimi
Kısaca — Günlük tüketilen taze unlu mamullerin tüketiciye kısa sürede ulaştırılması gerektiğinden pazar alanlarına yakınlık öncelik kazanır; doğru cevap C’dir.
Un gibi ham maddeler depolanabilirken taze ürünlerin bekletilmesi ve uzun mesafelere taşınması tazelik kaybına ve dağıtım maliyetinin artmasına yol açar. Çeldirici notu: Şeker pancarı, cevher, tomruk ve zeytinin işlendiği tesislerde ise ham maddenin taşınma yükü ve işleme sırasında oluşan ağırlık kaybı, ham maddeye yakınlığı öne çıkarabilir.
3. soruKolay
Bir bölgede üretilen malların pazara ulaştırılması; ham madde temini, üretim kapasitesi ve talep koşullarının uyumlu olmasına bağlıdır. Ulaşım ağlarının gelişmesi, ürünlerin daha geniş alanlara dağıtılmasını kolaylaştırır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi, üretimin uzak pazarlara açılmasını kolaylaştıran etkenlerden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: C — Ham madde tedarikindeki düzensizliklerin üretimde kesintilere yol açması
Ham madde tedarikindeki düzensizlikler üretimi kesintiye uğratarak siparişlerin zamanında karşılanmasını zorlaştırır; bu nedenle uzak pazarlara açılmayı kolaylaştırmaz. Diğer seçenekler ise sipariş, taşıma ve ürünlerin korunması süreçlerini geliştirerek pazara erişimi kolaylaştırır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.