Doğal Afetler (Deprem, Volkanizma, Kütle Hareketleri), afetlerin oluşum nedenlerini, etkilerini ve zararlarını azaltmaya yönelik önlemleri kapsar.
AYT Coğrafya-2 kapsamında öğrencinin yer kabuğundaki hareketlerle afetler arasında ilişki kurması, heyelan riskini etkileyen koşulları ayırt etmesi ve verilen açıklamalardan sonuç çıkarması beklenir. Sorular, bir risk faktörünü belirleme, tsunami gibi olayların oluşumunu ve etkilerini yorumlama veya afetlerle önlemleri eşleştirme biçiminde gelebilir.
Seçeneklerde farklı afetlere ait nedenler ve önlemler birlikte sunulabilir. Olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak, afetin oluşumunu önlemekle zararını azaltmayı karıştırmak ve bir afete uygun önlemi diğerine genellemek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgede heyelan (toprak kayması) riskini artıran faktörlerden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Kayaçların sağlam, masif ve dirençli yapıda olması
Kısaca — Sağlam, masif ve dirençli kayaçlar yamacın dayanıklılığını artırır; bu nedenle heyelan riskini artıran faktörlerden biri değildir. Doğru cevap D’dir. Fazla eğim ve tabakaların yamaç eğimi yönünde uzanması kaymayı kolaylaştırır. Yoğun yağış zeminin suya doygunluğunu artırırken gevşek ve killi yapı da kaymaya elverişli koşullar oluşturabilir.
2. soruKolay
Deniz veya okyanus tabanında meydana gelen depremler, deniz tabanının aniden yükselmesi ya da çökmesiyle dev dalgalar oluşturabilir. Tsunami adı verilen bu dalgalar, açık denizde fark edilmeyecek kadar küçükken kıyılara doğru ilerler ve kıyılarda büyük yıkıma yol açabilir.
Buna göre tsunaminin kıyılarda yıkıcı etkisinin artmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Deniz suyu derinliğinin azalmasıyla dalganın sıkışıp yükselmesi
Tsunami dalgaları derinliğin azaldığı sığ kıyı kesimlerine yaklaştıkça sıkışır ve dalga yüksekliği artar; bu durum kıyılardaki yıkımı büyütür. Rüzgâr, sıcaklık ve gelgit tsunaminin oluşumunda ya da büyümesinde etkili değildir.
3. soruKolay
Aşağıda doğal afetler ve bu afetlere karşı alınabilecek önlemler eşleştirilmiştir:
I. Deprem → Binaların fay hatlarından uzak ve sağlam zeminlerde, deprem yönetmeliğine uygun yapılması
II. Heyelan → Yamaçlarda teraslama yapılması, drenaj kanalları açılması ve ağaçlandırma çalışmaları
III. Sel → Akarsu yataklarının ıslah edilmesi ve taşkın kontrol barajları yapılması
IV. Volkanizma → Volkanik bölgelerde lav akıntılarının setlerle tamamen durdurulması
Bu eşleştirmelerden hangilerinde belirtilen önlem, ilgili afetin etkilerini azaltmak için gerçekçi ve uygulanabilir değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Yalnız IV
Volkanik patlamalar ve lav akıntıları insan eliyle tamamen durdurulamaz; ancak erken uyarı sistemleri ve yerleşimlerin tehlikeli alanlardan uzak tutulması gibi önlemlerle zararlar azaltılabilir. Diğer üç eşleştirmede verilen önlemler uygulanabilir yöntemlerdir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.