Geçmişten Geleceğe Şehir ve Ekonomi (İlk Şehirler, Şehirlerin Fonksiyonları), ilk şehirlerin ortaya çıkış koşullarını, şehirlerin gelişmesinde etkili faaliyetleri ve ekonomik değişimlerin şehirleşmeye yansımalarını kapsar.
Öğrencinin doğal koşullarla yerleşme arasındaki ilişkiyi kurması, şehirlerin idari ve ekonomik işlevlerini ayırt etmesi, sanayileşme ile göç ve nüfus artışını birlikte değerlendirmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında bir şehrin gelişiminde belirleyici fonksiyon sorulabilir veya kısa bir açıklamadan hareketle şehirleşmenin temel nedeni istenebilir.
Seçenekler şehir adlarından ya da farklı neden ve işlevlerden oluşabilir. Bir şehirde bulunan herhangi bir faaliyeti baskın fonksiyon sanmak ve nedenlerle sonuçları karıştırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki şehirlerden hangisinin kurulması ve büyümesinde temel olarak idari (siyasi başkent) fonksiyonu belirleyici olmuştur?
Cevabı göster
Cevap: B — Canberra
Kısaca — Canberra, Avustralya’da iki büyük kentin rekabetini çözmek amacıyla planlanarak kurulmuş idari (siyasi başkent) fonksiyonlu bir şehirdir.
Avustralya’da Sidney ve Melbourne şehirleri arasındaki başkent olma çekişmesini sonlandırmak amacıyla 20. yüzyılın başında iki kentin arasında tarafsız ve planlı bir başkent olarak Canberra kurulmuştur. Seçeneklerdeki diğer şehirleri incelediğinde; Mekke’nin dinî, Rotterdam’ın küresel ölçekli liman ve ticaret, Detroit’in otomotiv sanayisi, Los Angeles’ın ise sinema, turizm ve sanayi fonksiyonlarıyla büyüdüğünü görebilirsin. Bu nedenle yalnızca idari kararla kurulup gelişen şehir Canberra’dır.
2. soruKolay
Sanayi Devrimi öncesinde dünya nüfusunun büyük bölümü kırsal alanlarda yaşıyordu. Sanayi Devrimi ile fabrikaların şehirlerde yoğunlaşması, kırdan şehre göçü hızlandırmış ve şehir nüfuslarının artmasında etkili olmuştur.
Sanayi Devrimi’nin şehirleşme üzerindeki bu etkisinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Şehirlerde iş ve istihdam olanaklarının artması
Kısaca — Sanayi Devrimi’yle fabrikaların şehirlerde açılması kitlesel iş olanakları yaratmış ve kırsaldan şehirlere büyük bir göç dalgasını tetiklemiştir.
Sanayi Devrimi öncesinde üretim atölye ve ev düzeyindeyken, buharlı makinelerle birlikte devasa fabrikalar kurulmuş ve buralarda yoğun iş gücüne ihtiyaç doğmuştur. Kırsaldaki tarımsal makineleşmenin de etkisiyle işsiz kalan nüfus, yeni fabrikalarda çalışmak üzere şehirlere akın etmiş ve şehirleşme hızla ivme kazanmıştır. Kırsal alanlarda sağlık ve eğitim hizmetlerinin gelişmesi ya da tarım ürünlerinin çeşitlenmesi göçü artırmaz, aksine kırsalda kalmayı destekler; dolayısıyla temel çekici güç şehirlerdeki iş ve istihdam olanaklarıdır.
3. soruKolay
Tarihte ilk şehir yerleşmeleri; Mezopotamya, Mısır, İndus Vadisi ve Çin’in kuzeyi gibi bölgelerde ortaya çıkmıştır. Bu bölgelerin ortak özelliği, büyük akarsu havzalarında bulunmalarıdır.
İlk şehir yerleşmelerinin büyük akarsu havzalarında ortaya çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Akarsu havzalarının tarıma elverişli verimli topraklar sunması
Kısaca — İlk şehirlerin akarsu boylarında kurulmasının asıl sebebi, su kaynakları ve alüvyal verimli topraklar sayesinde sürekli tarımsal üretimin güvenceye alınmasıdır.
İnsanlık yerleşik hayata geçip şehirler kurmaya başladığında en temel gereksinim düzenli besin ve su teminiydi. Nil, Fırat, Dicle, İndus ve Sarıırmak havzaları; hem zengin alüvyal toprakları hem de sulama kolaylığıyla tarımsal ürün fazlası elde edilmesini sağlamış, bu fazlalık da şehir toplumlarının doğmasına zemin hazırlamıştır. Savunma veya maden gibi unsurlar daha sonraki evrelerde önem kazanmış olup ilk yerleşim çekirdeklerinin temel belirleyicisi tarımsal verimliliktir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.