Çevre Sorunları ve Türleri, kentleşme, sanayi ve tarımsal faaliyetlerin hava, su, toprak ve canlılar üzerindeki etkilerini kapsar.
Öğrencinin kirlilik kaynaklarını ayırt edebilmesi, doğal kaynakların aşırı kullanımının sonuçlarını değerlendirebilmesi ve çevresel olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurabilmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında genellikle bir bölgedeki faaliyetler ve gözlenen değişimler bir parçada sunulur; bunlardan çıkarılabilecek yargı, doğrudan ortaya çıkabilecek sorun veya olaylar arasındaki ilişki sorgulanır.
Seçeneklerde farklı kirlilik türleri, çevresel sonuçlar ve parçaya ilişkin yorumlar yer alabilir. Doğrudan etkilerle dolaylı sonuçları karıştırmak, metnin desteklemediği genellemelere yönelmek ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Hızlı kentleşme, büyük metropollerde su talebini yükseltir; yeraltı sularının aşırı çekilmesi, yeşil alanların azalması ve ulaşım kaynaklı hava kirliliği de aynı merkezlerde yoğunlaşır.
Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi çıkarılamaz?
Cevabı göster
Cevap: D — Metropollerde su tüketiminde en büyük pay sanayiye aittir.
Kısaca — Metropollerdeki çevre ve kaynak sorunlarını anlatan metinden, kentleşmenin tüm kırsal bölgelerde biyoçeşitliliği artırdığı sonucu çıkarılamaz.
Metinde hızlı kentleşmenin metropollerde su talebini yükselttiği, yeraltı sularının aşırı çekilmesine neden olduğu, yeşil alanları daralttığı ve hava kirliliğini artırdığı belirtilmektedir. Bu ifadeler su kaynakları üzerindeki baskıyı, yeraltı suyu sorunlarını, yeşil alan kaybını ve ulaşımın kirlilikteki payını doğrudan doğrular. Buna karşılık metinde kırsal alanlardan hiç bahsedilmediği gibi, kentleşmenin biyoçeşitliliği artırdığına dair genel bir yargıya da ulaşılamaz.
2. soruKolay
Bir sanayi bölgesinde baca gazı arıtma sistemlerinin yetersizliği nedeniyle atmosfere yoğun kükürt dioksit salınmakta; rüzgârla taşınan bu gazlar komşu ormanlık alanda yapraklarda yanma, toprakta asitleşme ve göl suyunda pH düşüşüne yol açmaktadır.
Bu olaylar zincirinde neden-sonuç ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Salınan SO2, atmosferde asit oluşumuna yol açarak toprak ve su ekosistemlerini olumsuz etkiler.
Kısaca — Salınan SO2, atmosferde tepkimeler sonucunda asit oluşumuna yol açarak toprak ve su ekosistemlerine zarar verir. Bu asitlerin yeryüzüne taşınması yapraklarda hasara, toprağın asitleşmesine ve göl suyunun pH değerinin düşmesine neden olur. Çeldiricilerdeki sera etkisi, ozon tabakasının incelmesi, bazikleşme ve ötrofikasyon bu neden-sonuç zincirini açıklamaz.
3. soruKolay
Bir akarsu havzasında tarım arazilerinde aşırı miktarda suni gübre ve tarım ilacı kullanıldığı, ayrıca yerleşme ve sanayi atıklarının arıtılmadan akarsuya bırakıldığı gözlemlenmiştir.
Bu durumun havzada doğrudan yol açması beklenen çevre sorunu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Su kirliliğinin ortaya çıkması ve sudaki canlı yaşamının zarar görmesi
Kısaca — Tarım kimyasallarının ve arıtılmamış atıkların akarsuya karışması su kirliliğine ve sudaki canlı yaşamının zarar görmesine yol açar. Doğru cevap A’dır. Gübrelerle taşınan azot ve fosfor, aşırı alg çoğalmasını tetikleyebilir; organik maddelerin ayrışması sudaki çözünmüş oksijeni azaltabilir. Tarım ilaçları ve sanayi atıklarındaki zararlı maddeler de su canlılarını olumsuz etkiler. Çeldirici notu: Hava kirliliği, küresel ısınma ve akarsu aşındırması, anlatılan kirletici girişlerinin doğrudan sonucu değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.