Dünyada ve Türkiye'de Sanayi (Kuruluş Yeri Faktörleri), sanayi tesislerinin konumunu belirleyen ham madde, enerji, ulaşım, pazar, iş gücü ve arazi koşullarını kapsar.
Öğrencinin bu etkenleri üretimin özellikleriyle ilişkilendirmesi, farklı kuruluş alanlarını karşılaştırması ve sanayinin bölgesel dağılışını yorumlaması beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında bir tesisin ihtiyaçları verilerek uygun yerin seçilmesi, yatırım kararında belirleyici etkenin bulunması veya bir bölgenin sanayileşmesini açıklamayan unsurun ayırt edilmesi istenebilir.
Seçenekler farklı alanları ya da kuruluş yeri etkenlerini karşılaştırmaya yöneltir. Yalnızca ham maddeye odaklanmak, pazara erişimi ulaşım olanaklarıyla birlikte değerlendirmemek ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Marmara Bölgesi’nin Türkiye sanayi üretimi içindeki payının diğer bölgelere göre yüksek olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?
Cevabı göster
Cevap: D — Bölgede step ikliminin hâkim olması nedeniyle tarımsal sanayinin baskın olması
Kısaca — Marmara Bölgesi’nin sanayi liderliği iklim özelliklerine veya tarımsal hammaddeye değil; ulaşım, pazar, sermaye ve iş gücü avantajlarına dayanır.
Marmara’da Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklimin geçiş özellikleri görülür ve bölge otomotiv, kimya, tekstil ile makine gibi katma değeri yüksek sektörlerde uzmanlaşmıştır. Sanayinin gelişmesinde hammadde kaynağı olarak step ikliminin veya tarımsal üretimin belirleyici bir rolü yoktur; asıl itici güç stratejik konum, gelişmiş limanlar ve sermaye birikimidir.
2. soruKolay
İthal cevher ve kok kömürü kullanan bir demir-çelik tesisi için beş alan incelenmektedir. K’de liman vardır ancak demir yolu yoktur ve alan yerleşime bitişiktir. L’de liman ve demir yolu bulunmakta, alan yerleşimden uzak ve geniştir. M’de cevher vardır fakat liman yoktur ve pazar uzaktır. N’de liman vardır ancak elektrik ve su yetersizdir. P’de demir yolu vardır ancak alan limanlara uzak ve yerleşime bitişiktir.
Ulaşım ve çevre açısından en uygun alan aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — L alanı
Kısaca — L alanı, liman ve demir yolu bağlantısıyla ithal girdilerin taşınmasını kolaylaştırır; geniş ve yerleşimden uzak olması da çevresel etkilerin yerleşimlerle çatışmasını azaltır. Bu nedenle ulaşım ve çevre açısından en uygun seçenektir. Tesisin bulunduğu yerde liman olması zorunlu değildir; ithal girdiler bağlantılı ulaşım ağlarıyla iç kesimlere de taşınabilir. Ancak K’de demir yolu bulunmaması ve yerleşime yakınlık, M’de pazarın uzaklığı, N’de elektrik ve su yetersizliği, P’de ise limanlara uzaklık ve yerleşime bitişiklik dezavantaj oluşturur.
3. soruKolay
Bir yatırımcı, ürettiği cam eşyaları ülkenin en kalabalık ve tüketimin en yoğun olduğu büyükşehirlere en kısa sürede ulaştırmak istemektedir. Bu amaçla fabrikasını, üretim maliyeti biraz daha yüksek olmasına rağmen İstanbul’a yakın bir noktada kurmaya karar vermiştir.
Yatırımcının bu kararında aşağıdaki kuruluş koşullarından hangisi diğerlerinden daha etkili olmuştur?
Cevabı göster
Cevap: D — Pazar
Kısaca — Yatırımcının üretim maliyetini göze alarak büyük şehirlere hızlı dağıtım yapabilmek amacıyla İstanbul çevresini seçmesi, pazar faktörünü öncelediğini gösterir.
Cam eşyalar hem taşınırken kırılma riski taşıyan hassas ürünlerdir hem de geniş tüketici kitlesine hitap eder. Yatırımcının maliyet fazlalığına rağmen tüketimin en yoğun olduğu metropolün yakınını tercih etmesi, tüketiciye yani pazara yakınlığın diğer tüm faktörlerin önüne geçtiğini kanıtlar. Ham madde veya enerji kaynakları farklı bir bölgede daha ekonomik olsa bile, dağıtım hızı ve müşteri talebi burada temel belirleyici olmuştur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.