Küresel ve Bölgesel Örgütler, ülkelerin ekonomi, ticaret, güvenlik, sağlık ve eğitim gibi alanlarda kurdukları iş birliklerinin amaçlarını ve coğrafi kapsamlarını ele alır.
Öğrencinin örgütleri kuruluş amaçlarıyla eşleştirebilmesi, bölgesel ve küresel ölçekleri ayırt edebilmesi ve bir ülkenin farklı örgütlere üyeliğini yorumlayabilmesi beklenir. AYT Coğrafya-2 sorularında genellikle bir örgütün faaliyetleri veya ülkeler arasındaki ilişkiler betimlenerek uygun örgütün, ölçeğin ya da çıkarımın seçilmesi istenir.
Seçeneklerde örgüt adları, ölçek eşleştirmeleri veya üyeliklere ilişkin yorumlar bulunabilir. Örgütün faaliyet alanıyla coğrafi kapsamını karıştırmak ve farklı üyeliklerin farklı iş birliği amaçlarına hizmet edebileceğini gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Petrol ihraç eden bazı ülkeler, üretim politikalarını eşgüdümlemek ve petrol piyasasında üretici ülkelerin ortak çıkarlarını gözetmek için bir araya gelmiştir.
Aşağıdaki örgütlerden hangisi bu amaçla kurulmuştur?
Cevabı göster
Cevap: A — OPEC
Kısaca — Petrol ihraç eden ülkelerin üretim kotalarını belirlemek ve fiyat istikrarını sağlayarak üretici çıkarlarını korumak amacıyla kurduğu örgüt OPEC’tir.
Öncülde verilen petrol üretim politikalarını eş güdümleme ve üretici ülkelerin haklarını koruma amacı doğrudan Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünü (OPEC) tanımlar. Seçeneklerdeki diğer yapılardan NATO askerî ve savunma, UNESCO eğitim, bilim ve kültür, Dünya Sağlık Örgütü ise sağlık alanında küresel düzeyde faaliyet gösterir; Avrupa Konseyi ise insan hakları ve hukukun üstünlüğü odaklı bölgesel bir kuruluştur. Dolayısıyla ekonomik ve sektörel temelde petrol piyasasını düzenleyen doğru yapı OPEC’tir.
2. soruKolay
K örgütü, birbirine komşu ülkeler arasında gümrük işlemlerini kolaylaştırmakta ve ortak ulaştırma koridorları geliştirmektedir. L örgütü ise farklı kıtalardaki ülkelerin sağlık, eğitim ve insani yardım çalışmalarını desteklemektedir.
Bu örgütlerin ölçekleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: E — K bölgesel, L küresel
Kısaca — Belirli bir coğrafyadaki komşu ülkeleri kapsayan iş birlikleri bölgesel, farklı kıtalara ve dünya geneline yayılan faaliyetler ise küresel ölçeklidir.
K örgütü yalnızca birbirine sınır veya yakın komşu ülkeleri kapsadığı için mekânsal etki alanı bakımından bölgesel bir nitelik taşır. L örgütü ise dünyanın farklı kıtalarındaki ülkelerde eğitim, sağlık ve insani yardım yürüterek etki alanını dünya geneline yaydığı için küresel bir örgüttür. Ulusal ya da yerel ölçek tek bir ülkeyi veya şehri ifade ettiğinden birden çok devleti kapsayan bu yapılar için kullanılamaz; bu nedenle doğru eşleştirme K bölgesel, L küresel şeklindedir.
3. soruKolay
K ülkesi, küresel ticaret kurallarını belirleyen bir örgüte üye olmasının yanında komşularıyla kurduğu bölgesel birlikte gümrük işlemlerini ortaklaştırmış; ayrıca bir savunma ittifakında güvenlik iş birliği geliştirmiştir.
Bu üyelikler aşağıdakilerden hangisine kanıt oluşturur?
Cevabı göster
Cevap: D — Devletlerin farklı ihtiyaçları için birbirini tamamlayan örgütlere katılabildiğine
Kısaca — K ülkesinin ticaret, bölgesel gümrük iş birliği ve güvenlik alanlarında farklı örgütlere üye olması, devletlerin farklı ihtiyaçları için birbirini tamamlayan örgütlere katılabildiğini gösterir. Bu üyeliklerden birinin diğerine ön koşul olduğu, ortak dış politika veya ortak para gerektirdiği çıkarılamaz. Savunma ittifakının gümrük tarifelerini belirlediğine ilişkin de bilgi verilmemiştir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.