Toplumsal Devrim Çağında Dünya ve Türkiye, dünyadaki siyasi ve ekonomik değişimlerle Türkiye’nin dış ilişkileri arasındaki bağlantıları kapsar.
AYT Tarih-2 kapsamında öğrencinin Türkiye’nin Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ilişkilerini, Kıbrıs meselesinin dış politikaya etkilerini ve petrol ambargosunun ekonomik sonuçlarını neden ve sonuç ilişkisi içinde değerlendirebilmesi beklenir. Sorular, açıklaması verilen bir antlaşmayı tanıma, kısa bir tarihsel metinden çıkarım yapma veya öncüllerin doğruluğunu değerlendirme biçiminde gelebilir.
Seçeneklerde antlaşma adları, farklı yorumlar ya da öncül birleşimleri bulunabilir. Benzer antlaşmaları karıştırmak, olayların sırasını gözden kaçırmak ve metnin desteklemediği sonuçlara ulaşmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
1963’te imzalanan bir antlaşmayla Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında, önce gümrük birliğinin sağlanmasını, ardından tam üyeliğe geçişi öngören ortaklık ilişkisi başlatılmıştır.
Sözü edilen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ankara Antlaşması
Kısaca — 1963 yılında imzalanarak Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında ortaklık ilişkisi kuran ve tam üyeliği nihai hedef olarak belirleyen belge Ankara Antlaşması’dır.
Bu antlaşma; hazırlık dönemi, geçiş dönemi ve gümrük birliğini içeren son dönem olmak üzere üç aşamalı bir entegrasyon modeli öngörmüştür. Roma Antlaşması (1957) bizzat AET’nin kurucu belgesi iken, 1963 Ankara Antlaşması Türkiye-AB ilişkilerinin anayasası niteliğindedir. Lozan ve Zürih antlaşmaları ise sırasıyla Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ve Kıbrıs meselesiyle ilgilidir.
2. soruKolay
ABD Kongresi, 1975’te aldığı bir kararla, bir yıl önce Kıbrıs’a asker çıkaran Türkiye’ye yapılan askerî yardımın durdurulmasına karar vermiştir. Bu kararın ardından Türkiye, ülkesindeki bazı ABD üslerinin faaliyetlerini kısıtlamıştır.
Bu gelişmeler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: D — Türkiye’nin bu gelişmeler üzerine NATO üyeliğinden ayrıldığına
Kısaca — Askerî yardımın durdurulması ve Türkiye’nin bazı ABD üslerinin faaliyetlerini kısıtlaması, Türkiye’nin NATO’dan ayrıldığını göstermez. Kongrenin kararı ABD dış politikasındaki etkisini; Türkiye’nin karşılığı ise karşı adım atabildiğini gösterir. Kıbrıs nedeniyle iki NATO müttefikinin ilişkileri gerilmiştir, ancak Türkiye bu süreçte NATO üyeliğini sürdürmüştür. Dolayısıyla NATO’dan ayrıldığı yargısına ulaşılamaz.
3. soruKolay
1973'te Arap-İsrail Savaşı’nın ardından petrol ihraç eden Arap ülkeleri, İsrail’i destekleyen ülkelere yönelik ambargo uygulamış ve petrol fiyatlarını önemli ölçüde artırmıştır.
I. Petrole bağımlı ülkelerin enerji maliyetleri yükselmiştir. II. Türkiye gibi enerjisinin büyük bölümünü ithal eden ülkelerin dış ticaret açığı büyümüştür. III. Sanayileşmiş ülkeler alternatif enerji kaynaklarına yönelik arayışlarını hızlandırmıştır.
Yukarıda numaralanmış gelişmelerden hangileri 1973 Petrol Krizi’nin sonuçları arasında sayılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — 1973 Petrol Krizi; ham petrol fiyatlarını dört katına çıkararak küresel enerji maliyetlerini tırmandırmış (I), petrolde dışa bağımlı Türkiye’nin döviz faturasını ve dış ticaret açığını katlamış (II) ve sanayileşmiş ülkeleri alternatif enerji kaynaklarına yöneltmiştir (III).
Yom Kippur Savaşı sonrası Arap petrol üreticilerinin uyguladığı ambargo, dünya çapında yüksek enflasyon ve durgunluğa (stagflasyon) yol açmıştır. Petrol faturasının hızla kabarması Türkiye’de 1970'ler boyunca sürecek ağır bir döviz krizini ve dış ticaret açığını tetiklerken; Batılı devletler kömür, nükleer ve yenilenebilir enerji yatırımlarını zorunlu olarak hızlandırmıştır. Dolayısıyla her üç öncül de krizin doğrudan sonuçlarıdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.