Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı, Avrupa’daki düşünsel ve dinî dönüşümleri, devletler arasındaki çatışmaları ve Osmanlı Devleti’nin değişen siyasi ve ekonomik ilişkilerini kapsar.
Öğrencinin Rönesans ve Reform hareketlerinin sonuçlarını ayırt edebilmesi, savaşların nedenlerini değerlendirebilmesi ve kapitülasyonların etkilerini dönemin koşullarıyla ilişkilendirebilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan hareketle temel neden, sonuç veya zaman içinde değişen etkiler sorgulanabilir.
Seçeneklerde siyasi, ekonomik ve dinî açıklamalar birbirine yakın görünebilir. Neden ile sonucu karıştırmak, farklı dönemlerin koşullarını aynı kabul etmek ve olumsuz soru ifadelerini gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
yüzyılın başında Almanya’da prenslikler arasında başlayan bir gerginlik, kısa süre içinde Fransa, İspanya ve İsveç gibi pek çok Avrupa devletinin de dahil olduğu, otuz yıl sürecek geniş çaplı bir savaşa dönüşmüştür.
Bu savaşın ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi en etkili olmuştur?
Cevabı göster
Cevap: E — Reform hareketleriyle ortaya çıkan mezhep farklılıklarının siyasi çıkarlarla birleşmesi
Kısaca — Otuz Yıl Savaşları’nın ortaya çıkmasında en etkili faktör, Reform hareketleriyle ortaya çıkan mezhep farklılıklarının devletlerin siyasi çıkarlarıyla birleşmesidir.
1618-1648 yılları arasında süren bu savaşlar, Almanya’daki Katolik ve Protestan prensliklerin mücadelesi olarak başlamış ancak kısa sürede uluslararası bir güç çatışmasına dönüşmüştür. Katolik olan Fransa’nın mezhepsel yakınlık yerine siyasi rakibi olan Katolik Habsburg hanedanını zayıflatmak için Protestanların yanında yer alması mücadelenin siyasi niteliğini açıkça gösterir. Bu nedenle savaş dinî bir görünüm taşısa da asıl belirleyici olan unsur hanedanların egemenlik ve güç hesaplarıdır.
2. soruKolay
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Fransa’ya verilen ticari ayrıcalıklar (kapitülasyonlar), o dönemde Osmanlı Devleti’nin Avrupa’da siyasi bir müttefik kazanmasını sağlayan, dönemin siyasi şartlarına göre şekillenmiş bir uygulamaydı.
Bu ayrıcalıkların ilerleyen yüzyıllarda Osmanlı Devleti açısından sorun oluşturmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ayrıcalıkların kalıcılaşarak yabancı tüccarlar lehine ekonomik ve hukuki eşitsizlik yaratması
Kısaca — Kapitülasyonların ilerleyen yüzyıllarda Osmanlı açısından sorun oluşturmasının temel nedeni, bu ayrıcalıkların zamanla sürekli hâle getirilmesi ve tek taraflı geri alma gücünün kaybedilmesidir.
Kanuni döneminde Fransa’ya tanınan imtiyazlar hükümdarların saltanat süresiyle sınırlı tutulmuş, böylece Osmanlı Devleti istediği zaman ayrıcalığı geri alma üstünlüğünü korumuştu. Ancak 1740 yılında bu haklar sürekli hâle getirilmiş ve zamanla diğer Avrupalı devletlere de tanınarak bağlayıcı uluslararası antlaşmalara dönüşmüştür. Sanayi Devrimi sonrasında Avrupalı tüccarların yerli esnaftan çok daha düşük gümrük vergisi ödeyerek ticaret yapması, Osmanlı ekonomisini ve yerli üretimi açık pazar hâline getirerek çöküşe sürüklemiştir.
3. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi Rönesans ve Reform hareketlerinin Avrupa’da ortaya çıkardığı sonuçlardan biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Katolik Kilisesi’nin Avrupa’daki siyasi otoritesinin daha da güçlenmesi
Kısaca — Rönesans ve Reform hareketleri Katolik Kilisesi’nin siyasi otoritesini güçlendirmemiş, aksine bu otoriteyi derinden sarsarak zayıflatmıştır.
Rönesans akılcı ve eleştirel düşünceyi geliştirerek kilisenin savunduğu skolastik felsefenin sorgulanmasını sağlamıştır. Hemen ardından gelen Reform hareketi ise kilisenin dinî tekelini kırmış, Protestanlık ve Kalvenizm gibi yeni mezheplerin ortaya çıkmasıyla papalığın siyasi ve ekonomik yaptırım gücünü parçalamıştır. Bu süreçte Avrupalı krallar ve prensler kilisenin mallarına el koyarak kendi mutlak monarşilerini güçlendirmiş, kilise ise eski egemen konumunu tamamen kaybetmiştir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.