İslam Medeniyetinin Doğuşu, İslamiyet’in ortaya çıkışıyla şekillenen siyasi ve toplumsal düzeni, Medine’de birlikte yaşama esaslarını ve Emevi ile Abbasi dönemlerindeki gelişmeleri kapsar.
Öğrencinin sözleşmelerin toplumsal işlevini yorumlayabilmesi, devletlerin zayıflama nedenlerini ayırt edebilmesi ve siyasi otorite ile dinî otorite arasındaki ilişkiyi değerlendirebilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında genellikle kısa bir tarihsel açıklama verilerek bundan çıkarılabilecek yargı veya gelişmenin nedeni sorulur.
Seçenekler, farklı siyasi, dinî ve toplumsal yorumlar içerir. Metnin desteklemediği genellemelere yönelmek, nedenlerle sonuçları karıştırmak ve siyasi güç kaybını tüm otoritenin sona ermesiyle eş tutmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Abbasi Halifeliği zamanla siyasi gücünü kaybetmiş; çeşitli bölgelerde bağımsız veya yarı bağımsız devletler ortaya çıkmıştır. Buna rağmen bu devletlerde uzun süre Abbasi halifeleri adına hutbe okutulmaya devam edilmiştir.
Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Halifeliğin siyasi otoriteden ayrılarak sembolik bir meşruiyet unsuruna dönüşmesiyle
Kısaca — Halifenin fiili siyasi gücü kalmasa da adının hutbede okunması, halifeliğin siyasi otoriteden bağımsız manevi bir meşruiyet unsuruna dönüştüğünü gösterir.
Tavaif-i Müluk devletleri veya Büyük Selçuklular gibi siyasi otoriteler bağımsız hareket etseler bile halk nezdindeki meşruiyetlerini sağlamlaştırmak için halifeden onay almış ve onun adına hutbe okutmuşlardır. Bu durum, idari ve askeri hâkimiyet parçalansa dahi hilafet makamının İslam dünyasındaki sembolik ve dini üstünlüğünü koruduğunu açıklar.
2. soruOrta
Emevi Devleti; mevali politikasına duyulan tepkiler, Şiilerin ve Haricilerin isyanları ile Emevi ailesi içindeki iktidar mücadeleleri nedeniyle zayıflamıştır. Abdullah bin Ali komutasındaki Abbasi ordusu, 750 yılında Emevi ordusunu yenilgiye uğratmıştır.
Emevi Devleti’nin yıkılmasına yol açan bu savaş aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Büyük Zap Savaşı
750 Büyük Zap Savaşı’nda Emevileri yenen Ebül Abbas Abdullah, Abbasi Devleti’ni kurmuştur; Cemel ve Sıffin olayları Emevilerin kuruluş sürecinde yaşanmıştır.
3. soruKolay
Hicret’ten sonra Hz. Muhammed’in öncülüğünde, Medine’de yaşayan Müslümanlar (ensar ve muhacirler) ile Yahudi kabileleri arasında Medine Sözleşmesi yapılmıştır. Bu sözleşmeyle tarafların hak ve sorumlulukları belirlenmiş, Yahudilerin kendi dinlerini yaşamalarında serbest oldukları kabul edilmiş, Medine’ye dışarıdan bir saldırı olması durumunda şehrin tüm taraflarca birlikte savunulacağı kararlaştırılmıştır. Bu bilgilere göre Medine Sözleşmesi’nin aşağıdaki amaçlardan hangisine yönelik yapıldığı söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Medine’de yaşayan farklı gruplar arasında düzen ve birlikteliğin sağlanması
Kısaca — Medine Sözleşmesi, farklı inanç ve kabileleri bünyesinde barındıran şehirde iç barışı tesis etmek ve ortak bir kamu düzeni ile birlikteliği sağlamak amacıyla yapılmıştır.
Hicret sonrasında çok kültürlü bir yapıya bürünen Medine’de tarafların hak ve sorumluluklarının yazılı bir metinle belirlenmesi, kabile çatışmalarını sonlandırmayı hedefleyen, hak ve sorumlulukları düzenleyen bir sözleşme niteliğindedir. Yahudilere dini serbestlik tanınması İslam’ın zorla kabul ettirilmediğini gösterir; şehrin dışarıdan bir saldırıya karşı tüm taraflarca birlikte savunulacağı maddesi de Yahudilerin ortak savunmadan muaf tutulmadığını, aksine düzenin bir parçası sayıldığını ortaya koyar. Metinde ticaret yollarının denetim altına alınmasına ya da muhacirlerin Mekke’ye geri gönderilmesine ilişkin hiçbir hüküm yoktur. Dolayısıyla sözleşmenin amacı, toplumun tüm kesimlerini kucaklayan kalıcı bir kent düzeni oluşturmaktır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.