Tarih ve Zaman, geçmişin kronolojik düzen içinde incelenmesini, tarihî bilginin kaynaklarını ve tarih yazımının temel özelliklerini kapsar.
Öğrencinin olayları neden-sonuç ilişkisiyle değerlendirebilmesi, tarih yazıcılığı türlerini ayırt edebilmesi ve anlatımlarda bakış açısının etkisini fark edebilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında bir tarih anlatısı, farklı kaynakların karşılaştırılması veya kazı bulguları verilerek bunlardan çıkarılabilecek yargılar sorgulanabilir.
Seçenekler tarih yazıcılığı türleri, tarih araştırmasının sorunları ya da öncüllerin farklı birleşimleri biçiminde sunulabilir. Yazılı belge bulunmamasını geçmiş hakkında bilgi edinilemeyeceği şeklinde yorumlamak ve bir anlatının tarafsızlığını sorgulamadan kabul etmek sık karşılaşılabilecek hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir yazar, geçmişte yaşanan olayları öykü biçiminde, kronolojik bir sırayla ve çoğunlukla efsanevi unsurlarla süsleyerek anlatmış; olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurmaya ya da bilgiyi eleştirel bir süzgeçten geçirmeye özen göstermemiştir.
Bu yazarın benimsediği tarih yazıcılığı türü aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Hikâyeci (rivayetçi) tarih yazıcılığı
Kısaca — Olayları eleştirel bir süzgeçten geçirmeden ve neden-sonuç bağı aramaksızın, efsanevi unsurlarla süsleyip öykü diliyle aktaran tarih yazıcılığı türü hikâyeci (rivayetçi) tarih yazıcılığıdır.
Tarihin babası kabul edilen Herodotos’un öncülük ettiği bu tarzda, anlatılanların doğruluğu bilimsel kanıtlarla araştırılmaz; duyulan rivayetler masalsı bir dille sıralanır. Çeldiricilerde geçen ‘öğretici tarih’ topluma ahlaki veya milli ders verme amacı güderken (Thukydides), ‘bilimsel (analitik) tarih’ belgelere ve neden-sonuç ilkelerine sıkı sıkıya bağlıdır. Soruda tarif edilen yaklaşım bütünüyle hikâyeci tarihe aittir.
2. soruKolay
Aynı savaşı konu alan iki farklı ülkenin ders kitaplarında, savaşın çıkış nedeni ve galip taraf birbirinden oldukça farklı şekilde anlatılmaktadır.
Bu durum tarih yazımıyla ilgili aşağıdaki sorunlardan hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: C — Millî bakış açısıyla öznel yorum yapılması
Aynı olayın farklı ülkelerde farklı biçimlerde sunulması, tarihçinin kendi milliyeti ve bakış açısının etkisiyle öznel yorumda bulunabildiğini gösterir.
3. soruKolay
Bir höyükte yapılan kazıda, farklı derinliklerdeki toprak tabakalarının her birinde ayrı dönemlere ait yapı kalıntıları ve eşyalar bulunmuş; hiçbir tabakada yazılı bir belgeye rastlanmamıştır.
Bu kazı sonucuna göre,
I. Arkeolojik kazılar tarihe veri sağlayabilir.
II. Bir dönem hakkında bilgi edinmek için mutlaka yazılı belge bulunması gerekir.
III. Farklı toprak tabakaları farklı dönemlere ait bilgi taşıyabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I ve III
Kazıda yazılı belge bulunmamasına karşın dönemlere ait bilgiler elde edilebilmiştir; bu da II. yargıyı geçersiz kılar, I ve III ise kazı bulgularıyla doğrudan desteklenir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.