İki Savaş Arasındaki Dönemde Türkiye ve Dünya, Türkiye’deki siyasi gelişmeleri, dış politikadaki egemenlik arayışlarını ve dünyadaki ekonomik sorunların siyasi sonuçlarını kapsar.
Öğrencinin çok partili hayata geçiş girişimlerini karşılaştırabilmesi, Montrö ve Hatay süreçlerini diplomatik yaklaşımlar bakımından değerlendirebilmesi, ekonomik bunalımla totaliter rejimlerin güçlenmesi arasında neden ve sonuç ilişkisi kurabilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kısa bir bilgi metninden hareketle ortak yaklaşımı belirleme, ulaşılabilecek yargıyı seçme veya bir gelişmenin temel nedenini bulma istenir.
Seçenekler genellikle farklı tarihsel yorumlar sunar; olayların farklılıklarını gözden kaçırmak ve metnin desteklemediği genellemelere yönelmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Montrö görüşmelerinde Türkiye, Lozan’daki Boğazlar rejimini değiştirerek egemenlik yetkilerini genişletti. Hatay sorununda ise Fransa’nın Suriye’den çekilme sürecinde özel statülü Hatay’ın Türkiye’ye katılmasını sağladı.
Bu iki başarıda ortak olan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Değişen uluslararası koşulları barışçı revizyon için değerlendirme
Kısaca — Hem Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde hem de Hatay meselesinde Türkiye, 1930'larda değişen uluslararası dengeleri ve güvenlik krizlerini diplomasi yoluyla mevcut düzeni lehine değiştirmek (barışçı revizyon) için başarıyla kullanmıştır.
Revizyonizm, yürürlükteki antlaşma ve statükoların değiştirilmesini ifade eder. Türkiye, İtalya ve Almanya’nın saldırgan politikalarıyla Avrupa barışının bozulmasını bir fırsat ve hukuki gerekçe olarak öne sürmüştür. Ancak diğer revizyonist devletler gibi fiilî saldırganlığa yönelmek yerine, mevcut antlaşmaları masada müzakerelerle barışçı bir biçimde Türkiye’nin egemenlik hakları lehine revize etmiştir.
2. soruKolay
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası hükûmet kararıyla kapatılırken Serbest Cumhuriyet Fırkası kendi iradesiyle kendini feshetmiştir. Her iki girişim de kısa sürede sona ermiştir.
Bu bilgilerden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Bu girişimler çok partili siyasi hayatı kalıcı hâle getirememiştir.
Kısaca — İki partinin de farklı biçimlerde sonlanmasına rağmen rejim karşıtı unsurların odağı hâline gelmesi, toplumun ve siyasal ortamın henüz çok partili sisteme hazır olmadığını göstermiştir.
Terakkiperver Fırka Şeyh Said İsyanı sonrası hükûmet kararıyla kapatılmış, Serbest Fırka ise partinin rejim karşıtlarının sığınağına dönüştüğünü gören Fethi Bey tarafından feshedilmiştir. Kapanış biçimleri farklı olsa da ortaya çıkan ortak sonuç, inkılapların henüz yeterince kökleşmediği ve ülkenin çok partili demokratik rekabete henüz hazır olmadığı gerçeğidir. Çeldiricilerde geçen askerî müdahale veya dış politika anlaşmazlıkları bu kapanışların gerekçesi değildir.
3. soruKolay
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, Avrupa’da işsizlik, yoksulluk ve toplumsal güvensizliği artırmış; mevcut yönetimlere duyulan güveni sarsmıştır.
Bu sürecin totaliter rejimlerin güçlenmesine zemin hazırlamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Ekonomik sıkıntıların toplumda aşırı ve otoriter akımlara desteği artırması
Bunalımın yarattığı işsizlik ve umutsuzluk, kitlelerin “güçlü devlet” ve “hızlı çözüm” vaat eden aşırı, totaliter akımlara yönelmesini kolaylaştırmıştır. Diğer seçenekler ya tarihsel olarak yanlış ya da bunalımın etkisini açıklamaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.