İnsanlığın İlk Dönemleri ve İlk Çağ Uygarlıkları, tarih öncesi yaşamın özelliklerini ve eski uygarlıkların ekonomik, siyasi, hukuki ve dinî yapılarını kapsar.
Öğrencinin arkeolojik buluntuları yorumlayabilmesi, uygarlıkların katkılarını ayırt edebilmesi ve verilen bilgiler arasında neden sonuç ilişkisi kurabilmesi gerekir. AYT Tarih-1 sorularında ticaret ve para kullanımı, yerleşimlerdeki yaşam izleri veya yönetimin dinle ilişkisi üzerinden çıkarım yapılması istenir.
Seçenekler genellikle bu bilgilerden ulaşılabilecek yargıları içerir. Bulguların desteklemediği kesin sonuçlara varmak, tarih öncesi dönemlerle tarih çağlarını karıştırmak ve verilen bilgiyi aşan genellemeler yapmak sık karşılaşılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Lidyalılar, Batı Anadolu’da Gediz ve Büyük Menderes nehirleri arasındaki bölgede kurdukları devlette altın ve gümüş alaşımından ilk sikkeleri bastırmışlardır. Başkentleri Sardes, Kral Yolu’nun batı ucunda önemli bir ticaret merkezi olmuştur.
Bu bilgilere göre Lidyalıların söz konusu uygulamalarının temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ticari alışverişin kolaylaşması ve bölgeler arası ticaretin canlanması
Kısaca — Sikke, standart bir ödeme aracı sağlayarak alışverişi kolaylaştırmış; Sardes’in Kral Yolu üzerindeki konumu da bölgeler arası ticareti canlandırmıştır. Ortak ödeme aracı kullanılması, ürün fiyatlarının her yerde eşitlenmesini veya fiyat belirleme yetkisinin devlete geçmesini gerektirmez. Sikke kullanımı, takasa bağımlılığı ve her ödemede değerli maden tartma ihtiyacını azaltır.
2. soruKolay
Sümerlerde site devletlerini yöneten patesiler tanrının yeryüzündeki temsilcisi sayılmış; Babillilerde ise Kral Hammurabi, kanunlarını adalet tanrısı Şamaş’tan aldığını ileri sürmüştür.
Bu iki durum birlikte değerlendirildiğinde Mezopotamya uygarlıklarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Siyasi iktidarın dinî otoriteyle güçlendirilmeye çalışıldığına
Kısaca — Hükümdarların kendilerini tanrının temsilcisi ilan etmesi veya kanunlarını tanrıya dayandırması, siyasi iktidarın dinî otoriteyle meşrulaştırılıp güçlendirilmek istendiğini kanıtlar.
Sümer patesilerinin rahip-kral özelliği göstermesi ve Babil Kralı Hammurabi’nin kanunlarını adalet tanrısı Şamaş’tan aldığını belirtmesi teokratik yönetim anlayışının örnekleridir. Yöneticiler bu yolla aldıkları kararları tanrısal buyruk gibi sunmuş, halkın itaatini artırarak otoritelerini sağlamlaştırmışlardır. Bu durum din ile devlet işlerinin ayrıldığını değil, tam aksine dinin siyasi otoriteyi güçlendirmede bir araç olarak kullanıldığını gösterir.
3. soruKolay
Bir arkeolojik kazıda cilalı taş aletler, çanak çömlek parçaları ve evcil hayvan kemikleri bulunmuştur. Yazıya ait herhangi bir buluntuya rastlanmamıştır.
Buna göre bu yerleşim yeri hakkında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Hayvanlardan yararlanmaya dayalı üretici yaşamın izlerini taşımaktadır.
Cilalı taş alet, çanak çömlek ve evcil hayvan kalıntıları üretici ve yerleşik yaşama işaret eder; yazı bulunmaması da dönemin tarih öncesi olduğunu gösterir. Demir, bakır veya tarih çağları için yeterli kanıt yoktur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.