Sermaye ve Emek, sanayileşmeyle değişen üretim ilişkilerini, işçilerin örgütlenmesini ve Osmanlı ekonomisinin Avrupa ile kurduğu ticari ve mali ilişkileri kapsar.
Öğrencinin fabrika üretiminin emek üzerindeki etkilerini kavraması, sendikaların ortaya çıkışını çalışma koşullarıyla ilişkilendirmesi ve ekonomik uygulamaları sonuçları bakımından değerlendirmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kurumlara ilişkin öncüller, işçi örgütlenmesinin amaçları veya ithalat ve ihracatın yapısını anlatan kısa metinler üzerinden çıkarım istenir.
Seçeneklerde farklı ekonomik amaçlar, sonuçlar ya da öncül birleşimleri sunulabilir. Geleneksel üretim uygulamalarını dış ekonomik etkiyle karıştırmak ve ticaret verilerinden metnin desteklemediği sonuçlara ulaşmak sık karşılaşılabilecek hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti’nde;
I. Reji İdaresinin tütün üretimi ve ticareti üzerinde denetim kurması,
II. Osmanlı Bankasına banknot çıkarma yetkisinin verilmesi,
III. esnaf loncalarında usta-çırak ilişkisiyle meslek eğitiminin sürdürülmesi
uygulamalarından hangilerinin Osmanlı ekonomisinde yabancı sermaye etkisinin arttığını gösterdiği söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve II
Yabancı sermayeli Reji İdaresinin tütün üretimi ve ticaretini denetlemesi ile Avrupa sermayesine dayanan Osmanlı Bankasına banknot çıkarma yetkisi verilmesi, yabancı sermayenin ekonomideki etkisini gösterir. Loncalarda usta-çırak ilişkisiyle meslek eğitiminin sürdürülmesi ise geleneksel mesleki eğitimin devamıdır; yabancı sermaye etkisinin arttığına kanıt oluşturmaz. Bu nedenle doğru cevap I ve II’dir.
2. soruKolay
Avrupa’da fabrikalarda çalışan işçiler, bir araya gelerek dernekler ve sendikalar kurmaya başlamıştır.
İşçilerin bu şekilde örgütlenmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Çalışma koşullarını ve ücretleri iyileştirmek
Kısaca — Sanayi Devrimi ile birlikte fabrikalarda ağır mesai ve düşük ücret baskısı altında çalışan işçilerin dernek ve sendikalar kurmasındaki temel amaç, çalışma koşullarını ve ücretleri iyileştirmektir.
Bireysel olarak fabrika sahipleri karşısında hak talep edemeyen işçiler, örgütlü güç oluşturarak çalışma saatlerinin sınırlandırılmasını ve insanca yaşam standardı sağlayacak gelir düzeyini hedeflemiştir. Bu sendikal hareket üretim araçlarını doğrudan devlete devretmeyi ya da el zanaatlarına geri dönmeyi değil, endüstriyel üretim düzeni içinde işçi haklarını korumayı amaçlar.
3. soruKolay
XIX. yüzyılın ortasında bir Osmanlı limanından yapılan ihracatta pamuk, tütün ve kuru üzüm gibi işlenmemiş ürünler ağırlıktaydı; yüzyılın son çeyreğine gelindiğinde ise bu limandan yapılan ithalatta dokuma kumaş ve demir eşya gibi Avrupa’da fabrikada üretilmiş mallar öne çıkmaya başlamıştır.
Bu ticaret verileri Osmanlı ekonomisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
Cevabı göster
Cevap: A — Osmanlı ekonomisinin Avrupa sanayisine hammadde kaynağı ve pazar konumuna dönüştüğü
İşlenmemiş ürün ihracatının sürmesi ve buna karşılık fabrika mallarının ithalatının artması, Osmanlı ekonomisinin Avrupa sanayisine hem hammadde sağlayan hem de ürettiği malları satabildiği bir pazar konumuna dönüştüğünü gösterir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.