Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı Siyaseti (1595-1774), Osmanlı Devleti’nin Avrupa devletleriyle ilişkilerini, savaş ve antlaşmaların sonuçlarını, değişen güç dengelerini ve merkezî hazinenin giderlerini etkileyen gelişmeleri kapsar.
Öğrencinin antlaşmaları sonuçlarıyla eşleştirebilmesi, Rusya’nın dış politika hedeflerini Osmanlı üzerindeki etkileriyle ilişkilendirebilmesi ve siyasi gelişmelerin mali sonuçlarını yorumlayabilmesi gerekir. AYT Tarih-1 sorularında bir antlaşmanın koşullarından hareketle adını bulma, hazine masraflarını artıran gelişmeyi seçme veya verilen dış politika bilgisinden çıkarım yapma beklenebilir.
Seçeneklerde antlaşma adları ya da farklı gelişmeler yer alabilir; benzer antlaşmaların hükümlerini karıştırmak ve neden-sonuç ilişkisini ters kurmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Osmanlı Devleti’nin Avusturya ve Venedik’e karşı yürüttüğü savaş sonunda imzalanan bu antlaşmayla Banat, Belgrad ve Semendire Avusturya’ya bırakılmış; bu antlaşma Osmanlı’nın Batı karşısındaki askerî ve teknik üstünlüğünü kaybettiğini kabul ettiği antlaşmalardan biri olmuştur.
Sözü edilen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Pasarofça Antlaşması
Kısaca — Banat, Belgrad ve Semendire’nin Avusturya’ya bırakıldığı ve Osmanlı’nın Batı’nın askerî üstünlüğünü kabul ettiği metin Pasarofça Antlaşması’dır.
1715-1718 savaşlarında Avusturya ve Venedik ittifakına karşı alınan yenilgiler sonucunda imzalanan 1718 Pasarofça Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin Orta Avrupa’daki stratejik savunma hattını kaybetmesine neden olmuştur. Bu antlaşmayla birlikte Osmanlı yönetimi fetih politikasını terk ederek mevcut toprakları koruma anlayışına geçmiş ve Batı tarzı ilk ıslahatların yapıldığı Lale Devri’ne adım atmıştır. Belgrad Antlaşması ile Belgrad’ın geri alındığını hatırlayarak bu iki antlaşmayı birbiriyle karıştırmamalısın.
2. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi 17. ve 18. yüzyıllarda Osmanlı merkezî hazinesinin masraflarını artıran gelişmelerden biridir?
Cevabı göster
Cevap: E — Yeniçerilere verilen cülus bahşişlerinin daha sık ödenmesi
Kısaca — Yeniçerilere verilen cülus bahşişlerinin daha sık ödenmesi, merkezî hazineden yapılan nakit harcamaları artırır. Tımarlı sipahilerin giderlerinin dirlik gelirlerinden, bazı kamu hizmetlerinin ise vakıf gelirlerinden karşılanması hazineye doğrudan ödeme yükü getirmez. Vergi toplama hakkının peşin bedelle verilmesi hazineye gelir sağlar; ulufeli asker sayısının azaltılması da giderleri düşürür. Bu nedenle dirlik gelirleriyle karşılanan askerî giderleri hazine harcamasıyla karıştırmamalısın.
3. soruKolay
yüzyılda Rusya, Karadeniz ve dolayısıyla sıcak denizlere ulaşma hedefini dış politikasının temel eksenlerinden biri hâline getirmiş ve bu amaçla Osmanlı Devleti’yle art arda savaşlara girmiştir. Aynı yüzyılda Osmanlı Devleti de bu tehdit karşısında bazı Avrupa devletlerinin desteğini almaya çalışmıştır.
Bu iki gelişme birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı dış politikası için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Osmanlı Devleti, Rusya tehdidine karşı geleneksel tek başına hareket etme siyasetini bırakarak denge arayışına yönelmiştir.
Kısaca — Rusya’nın sıcak denizlere inme politikası karşısında tek başına yetersiz kalan Osmanlı Devleti, geleneksel tek başına hareket etme siyasetini bırakarak denge arayışına yönelmiştir.
yüzyılda askerî gücü zayıflayan Osmanlı Devleti, güneye ve Karadeniz’e inmek isteyen Çarlık Rusyası’nın baskılarına karşı sınırlarını tek başına koruyamaz hâle gelmiştir. Bu tehdit karşısında Osmanlı yönetimi, Rusya’nın Akdeniz’e inmesinden tedirgin olan İngiltere ve Fransa gibi büyük Avrupa güçlerinin çıkar çatışmalarından faydalanma yoluna gitmiştir. Böylece devletin varlığını sürdürebilmek adına başka devletlerle diplomatik ittifaklar aradığı denge politikası dış politikanın esası hâline gelmiştir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.