Devrimler Çağında Değişen Devlet-Toplum İlişkileri, siyasal ve toplumsal dönüşümlerin devlet yönetimine, vatandaşlık anlayışına ve toplumsal haklara etkilerini kapsar.
AYT Tarih-1 kapsamında öğrencinin Osmanlı askerî yeniliklerini, Tanzimat ve Islahat düzenlemelerini amaçları ve sonuçlarıyla ilişkilendirmesi; eşitlik ve siyasi bütünlüğü koruma düşüncesini açıklayabilmesi beklenir. Sorularda genellikle kısa bir tarihsel bilgi verilerek gelişmenin temel amacı, dayandığı ilke veya doğurduğu tepkinin nedeni sorulur.
Seçenekler farklı amaç, ilke ve nedenler arasında ayrım yapmayı gerektirir. Düzenlemenin hedefiyle toplumdaki karşılığını aynı kabul etmek ve askerî değişimleri yalnızca teknik yenilik olarak değerlendirmek sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Yeniçeri Ocağı’nın 1826’da kaldırılmasının ardından II. Mahmut, yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye’yi kurmuştur.
Bu gelişmenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Padişaha bağlı, modern ve merkezi bir ordu oluşturmak
Kısaca — II. Mahmut’un Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye’yi kurmasındaki temel hedef, ıslahatlara engel olan eski askerî yapıyı tasfiye edip doğrudan padişaha bağlı modern ve merkezî bir ordu inşa etmektir.
Yüzyıllar boyunca padişahları tahttan indiren ve her türlü yenileşme hareketine isyanla karşılık veren Yeniçeri Ocağı, 1826'da Vaka-i Hayriye ile ortadan kaldırılmıştır. II. Mahmut, ocaksız kalan devletin savunmasını sağlamak ve merkezî otoriteyi bizzat padişahın iradesine bağlamak için Avrupa usullerine göre eğitilen bu yeni orduyu kurmuştur. Bu gelişme ayanların nüfuzunu artırmak ya da tımar düzenini canlandırmak amacını taşımaz; aksine başkent merkezli mutlak bir otorite kurmayı gayeler.
2. soruKolay
Tanzimat sonrası ortaya çıkan ve imparatorluğun siyasi bütünlüğünü korumayı amaçlayan “Osmanlı vatandaşlığı” anlayışı, temelde aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanır?
Cevabı göster
Cevap: E — Hukuki eşitlik ilkesine dayalı ortak aidiyet
Kısaca — Tanzimat’la şekillenen Osmanlı vatandaşlığı anlayışı, din, dil ve ırk farkı gözetmeksizin tüm tebaayı eşit kabul eden hukuki eşitlik ilkesine dayanır.
Klasik Osmanlı düzenindeki millet sistemi, toplumu inanç temelli cemaatlere ayırarak Müslümanları hâkim millet, gayrimüslimleri ise zımmî statüsünde farklı hukuki kurallara tabi tutuyordu. Tanzimat ve Meşrutiyet aydınları ise dağılmayı önlemek amacıyla Fransız İhtilali’nin eşit yurttaşlık fikrini benimsemiş ve “Osmanlı milleti” üst kimliği altında herkesi kanun önünde eşit hak ve sorumluluklara bağlamıştır. Dolayısıyla bu anlayış dinî veya mesleki ayrımlara değil, bireylerin devlet karşısındaki hukuki eşitliğine dayanır.
3. soruKolay
Islahat Fermanı’nın ilanının ardından gayrimüslimlerin devlet memurluğuna ve askerî okullara kabul edilmesi öngörülmüş, ancak bu düzenleme toplumun bazı kesimlerinde hoşnutsuzlukla karşılanmıştır.
Bu hoşnutsuzluğun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Geleneksel toplumsal hiyerarşinin ferman ile değişmeye başlaması
Kısaca — Toplumdaki tepkinin temel sebebi, yüzyıllardır süregelen Müslümanların hâkim millet (millet-i hâkime) konumunun sarsılması ve gayrimüslimlere devlet kadrolarında eşitlik tanınmasıdır.
Klasik Osmanlı nizamında gayrimüslimler korunur ancak devlet memurluğu ve ordu komutanlığı gibi merkezî idare mevkileri Müslümanlara ayrılırdı. 1856 Islahat Fermanı gayrimüslimlere memuriyet, askerî okul ve il meclislerine girme hakkı tanıyınca, Müslüman tebaada haklarının eşitlendiği ve geleneksel toplumsal üstünlüklerinin ellerinden alındığı kanaati doğmuş; bu da fermana karşı geniş bir huzursuzluk yaratmıştır. Fermanın sadece ekonomik olduğu ya da yalnızca Müslümanlara hak tanıdığı yönündeki seçenekler fermanın içeriğiyle tamamen çelişmektedir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.