Beylikten Devlete Osmanlı Siyaseti (1302-1453), Osmanlı’nın kuruluş sürecindeki siyasi gelişmeleri, Balkanlar’daki ilerleyişini ve merkezî devlet yapısını güçlendiren kurumları kapsar.
Öğrencinin pençik, tımar ve divan gibi uygulamaların işlevlerini bilmesi; askerî ve idari gelişmeleri ilgili padişahlarla eşleştirebilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında bu konu, öncüllerden uygun olanları seçme, gelişmeleri dönemlerine göre sınıflandırma veya bir savaşın komutanını belirleme biçiminde sorulabilir.
Seçeneklerde öncüllerin farklı birleşimleri ya da padişah adları bulunabilir. Kurumların kuruluşuyla yaygınlaşmasını karıştırmak, olayları yanlış hükümdar dönemine yerleştirmek ve merkezîleşmeyle ilgili neden-sonuç bağını gözden kaçırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
I. Pençik sisteminin uygulanması
II. Divan örgütünün oluşturulması
III. Tımar sisteminin yaygınlaştırılması
Yukarıdakilerden hangilerinin, Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminde merkezî devlet yapısının güçlenmesine katkı sağladığı savunulabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — Pençik sistemi, Divan örgütü ve Tımar sisteminin her üçü de devlette otoriteyi padişahın ve merkezin elinde toplayarak merkezî yapıyı güçlendirmiştir.
Merkezî otorite sorularında askerî ve idari gücün doğrudan sultana bağlı olup olmadığına dikkat etmelisin. Pençik sistemi doğrudan hükümdara bağlı Kapıkulu Ordusu’nun asker ihtiyacını karşılayarak, Divan örgütü ise devlet işlerinin tek bir merkezden yürütülmesini sağlayarak merkezîleşmeye doğrudan katkı sunmuştur. Tımar sistemini sakın feodal yapılarla karıştırma; toprağın mülkiyeti devlete ait olduğundan, tımarlı sipahiler taşrada hem asayişi sağlamış hem de merkezin kanunlarını en uç noktalara kadar ulaştırmıştır. Bu nedenle verilen üç kurum da Osmanlı’nın kuruluş döneminde merkezî devlet yapısının güçlenmesini sağlamıştır.
2. soruKolay
Bir tarih araştırmacısı, Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemindeki bazı gelişmeleri padişahlarına göre sınıflandırmak istemektedir. Bu amaçla aşağıdaki gelişmeleri listelemiştir:
I. Yeniçeri Ocağı’nın kurulması II. Rumeli Beylerbeyliği’nin kurulması III. Bizans’tan Çimpe Kalesi’nin alınması
Buna göre araştırmacının listelediği gelişmelerin hangileri I. Murat dönemine aittir?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Yeniçeri Ocağı’nın kurulması ve Rumeli Beylerbeyliği’nin kurulması I. Murat dönemine (1362-1389) ait gelişmelerdir. Çimpe Kalesi ise Orhan Bey zamanında, Süleyman Paşa tarafından fethedilerek Osmanlıların Rumeli’ye geçişinde üs olarak kullanılmıştır.
3. soruOrta
Osmanlı Devleti, Balkanlar’daki varlığını güçlendirmek için Haçlı birlikleriyle birden fazla kez karşı karşıya gelmiştir.
1444’te Varna Savaşı’nda Haçlılara karşı zafer kazanan Osmanlı ordusuna aşağıdakilerden hangisi komuta etmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — II. Murat
Kısaca — 1444 Varna Savaşı, Haçlı ordusuna karşı II. Murat’ın liderliğinde kazanılan kritik bir zaferdir.
II. Murat Edirne-Segedin Antlaşması sonrası tahtı 12 yaşındaki oğlu II. Mehmet’e bırakmış; fakat Haçlıların antlaşmayı bozarak Balkanlar’a yürümesi üzerine ordunun başına tekrar geçmiştir. 1444 yılında kazanılan Varna Zaferi, Osmanlı’nın Balkanlar’dan atılamayacağını bir kez daha kanıtlamıştır. Çelebi Mehmet bu dönemden önce Fetret Devri’ni sonlandıran padişahtır, savaşı kazanan padişah II. Murat’tır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.