Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı — AYT konu anlatımı ve örnek sorular

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı, padişahın yönetimdeki konumunu, hükümdarlık alametlerini, saray ve merkez kurumlarının görevlerini, şehzadelerin yetiştirilmesini kapsar.

Öğrencinin makamların yetkilerini ayırt edebilmesi, yönetim uygulamalarındaki değişiklikleri neden ve sonuçlarıyla değerlendirebilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kısa bir tarihsel bilgi üzerinden bir makamın işlevine veya değişen bir uygulamanın sonuçlarına ilişkin çıkarım istenebilir; hükümdarlık alametleri de doğrudan sorgulanabilir.

Seçeneklerde farklı kurumlara ait görevler ya da verilen durumla ilişkisi zayıf sonuçlar bulunabilir. Dinî ve siyasi yetkileri birbirine karıştırmak, şehzadelerin eğitimindeki değişimi yalnızca yaşadıkları yerle sınırlamak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak hataya yol açabilir.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruKolay

Bazı Osmanlı padişahlarının tahttan indirilmesi, döneminin şeyhülislamından alınan bir fetvayla gerçekleştirilmiştir.

Bu uygulama şeyhülislamlık makamıyla ilgili aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?

Taht değişikliklerinde hanedan üyeleri arasından yeni hükümdarı seçme yetkisine sahip olduğunu✗ Bu değilPadişahın yürütme yetkisini verdiği fetvalar aracılığıyla devralabildiğini✗ Bu değilSiyasi meşruiyet üzerinde etkili bir dinî-hukuki otoriteye sahip olduğunu✓ DoğruTahttan indirme kararlarını uygulayacak askerî birlikleri doğrudan yönettiğini✗ Bu değilHanedanın veraset kurallarını kendi kararlarıyla değiştirme yetkisine sahip olduğunu✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Siyasi meşruiyet üzerinde etkili bir dinî-hukuki otoriteye sahip olduğunu

Kısaca — Padişahın tahttan indirilmesinde şeyhülislam fetvasına başvurulması, siyasi bir karara dinî-hukuki meşruiyet kazandırılmak istendiğini gösterir. Dolayısıyla şeyhülislamlık, siyasi meşruiyet üzerinde etkili bir otoritedir. Fetva vermek; yeni hükümdarı seçme, yürütme yetkisini devralma, askerî birlikleri yönetme veya veraset kurallarını değiştirme yetkisine sahip olmak anlamına gelmez.

2. soruKolay

Osmanlı Devleti’nde şehzadelerin sancaklarda görev alması uygulaması terk edilmiş; şehzadeler, sarayda gözetim altında yaşamaya başlamıştır.

Bu değişikliğin aşağıdaki sonuçlardan hangisine yol açtığı söylenebilir?

Şehzadelerin yönetim ve devlet tecrübesi kazanmadan tahta çıkabilmesi✓ DoğruŞehzadelerin kendi askerî birliklerini kurmasının kolaylaşması✗ Bu değilTahtın babadan en büyük oğula geçmesinin zorunlu hâle gelmesi✗ Bu değilTahta çıkacak şehzadenin eyalet yöneticilerince seçilmesi✗ Bu değilVeraset düzeninde sancak yönetimindeki başarının esas alınması✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Şehzadelerin yönetim ve devlet tecrübesi kazanmadan tahta çıkabilmesi

Kısaca — Sancaklarda görev alma uygulamasının terk edilmesi, şehzadelerin yönetim ve devlet tecrübesi kazanmadan tahta çıkabilmesine yol açmıştır. Doğru cevap A’dır. Sancak yönetimi şehzadelere devlet işlerini uygulamalı olarak öğrenme fırsatı verirdi. Sarayda gözetim altında yaşamaları bu deneyimi edinmelerini engellemiştir. Verilen bilgiler, tahtın zorunlu olarak en büyük oğula geçeceğini veya hükümdarın eyalet yöneticilerince seçileceğini göstermez.

3. soruKolay

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nde hükümdarlık alametlerinden biri değildir?

Padişah adına sikke (para) bastırılması✗ Bu değilPadişah adına hutbe okutulması✗ Bu değilKadı atamalarının şeyhülislamca onaylanması✓ DoğruPadişahın fermanlarına tuğra çekilmesi✗ Bu değilPadişah adına sancak ve tuğ kullanılması✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Kadı atamalarının şeyhülislamca onaylanması

Kısaca — Kadı atamalarının yapılması veya onaylanması ilmiye sınıfına ait yargısal ve idari bir işleyiştir; hükümdarlık veya bağımsızlık alameti değildir.

İslam ve Türk devlet geleneğinde bağımsız bir hükümdarın egemenliğini simgeleyen alametler arasında para bastırmak (sikke), cuma namazında adına hutbe okutmak, fermanlara tuğra çektirmek, sancak ve tuğ sahibi olmak yer alır. Kadıların atanması ise klasik dönemde kazaskerin yetki alanında olan rutin bir yargı bürokrasisi işlemidir; hükümdarın bağımsızlık sembolleri arasında bulunmaz.

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı — AYT soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer AYT konuları

Tarih-1