TBMM Dönemi: Cepheler, Antlaşmalar ve Zafer, Millî Mücadele’de cephelerde yaşanan gelişmeleri, ordunun güçlendirilmesi için alınan kararları ve askerî başarıların diplomatik sonuçlarını kapsar.
Öğrencinin muharebeleri ve antlaşmaları kronolojik olarak ilişkilendirebilmesi, TBMM’nin aldığı önlemlerin amaçlarını açıklayabilmesi ve antlaşma hükümlerinden siyasi sonuçlar çıkarabilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan hareketle ilgili antlaşmanın, hazırlık sürecinin veya sonucun belirlenmesi istenir.
Seçeneklerde farklı muharebeler, diplomatik belgeler ya da bunların sonuçları yer alabilir. Askerî gelişmelerle diplomatik kazanımları karıştırmak, olayların sırasını gözden kaçırmak ve bir antlaşmanın sonucunu başka bir antlaşmaya bağlamak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
TBMM Hükûmeti ile Ermenistan arasında 3 Aralık 1920’de imzalanan Gümrü Antlaşması’nda Ermenistan, Sevr Antlaşması’nı tanımayacağını kabul etmiştir.
Cevap: D — TBMM Hükûmeti’nin varlığının ilk kez başka bir devlet tarafından tanınması
Kısaca — Gümrü Antlaşması, TBMM Hükûmeti’nin varlığının ve Misak-ı Millî ilkelerinin uluslararası alanda yabancı bir devlet tarafından ilk kez resmen tanınmasını sağlamıştır.
Kâzım Karabekir komutasındaki Doğu ordusunun kazandığı zafer neticesinde Ermenistan yenilgiyi kabul etmiş ve Sevr’deki iddialarından vazgeçerek bu antlaşmayı imzalamıştır. Böylece TBMM Hükûmeti ilk siyasi ve askerî başarısını elde ederek uluslararası meşruiyet kazanmıştır. Sıkça karıştırılan doğu sınırının kesinleşmesi süreci ise bu antlaşmayla değil, Sakarya Zaferi sonrasında imzalanan Kars Antlaşması ile tamamlanacaktır.
2. soruKolay
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nden sonra Yunan ordusu İzmir yönünde çekilmiş; boğazlar ve Trakya sorunu ise diplomatik görüşmeler yoluyla çözülmeye çalışılmıştır.
Bu süreçte imzalanan ve Doğu Trakya’nın savaşılmadan TBMM denetimine geçmesini sağlayan belge aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Mudanya Mütarekesi
Kısaca — Büyük Taarruz’un ardından imzalanan ve Doğu Trakya ile Boğazlar bölgesinin savaş yapılmadan kurtarılmasını sağlayan belge Mudanya Mütarekesi’dir.
11 Ekim 1922’de TBMM, İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalanan bu ateşkes antlaşmasıyla Türk ordusu tek kurşun atmadan Doğu Trakya’yı teslim almıştır. Bu mütareke aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin hukuken sona erdiğinin de uluslararası bir tescilidir. Ankara ve Moskova antlaşmaları ise çok daha önce imzalanmış olup Doğu Trakya ile ilgili hükümler içermez.
3. soruKolay
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri’ndeki yenilginin ardından TBMM, Başkomutanlık Kanunu’nu kabul etmiş; Mustafa Kemal Paşa da ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Tekâlif-i Milliye Emirleri’ni yayımlamıştır.
Bu adımlar aşağıdaki gelişmelerden hangisinin hazırlık sürecinde atılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: E — Sakarya Meydan Muharebesi
Kısaca — Başkomutanlık Kanunu ve hemen ardından çıkarılan Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya Meydan Muharebesi’ne hazırlık amacıyla uygulamaya konulmuştur.
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri’nde alınan mağlubiyet sonrasında ordunun Sakarya’nın doğusuna çekilmesi büyük bir lojistik krize yol açmıştır. Mustafa Kemal Paşa, Başkomutanlık yetkisine dayanarak yayımladığı emirlerle halkın desteğini orduya aktarmış ve 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi bu hazırlıklar sayesinde kazanılmıştır. Büyük Taarruz hazırlıkları ise Sakarya zaferinden sonra yaklaşık bir yıl boyunca yürütülen farklı bir evredir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.