Orta Çağ'da Dünya, farklı devlet ve toplumların siyasi yapılarını, toprak düzenlerini ve ticaret ilişkilerini kapsar.
Öğrencinin Batı Avrupa’daki yerel güçlerle Doğu Roma’nın merkezî yönetimini karşılaştırabilmesi, toprak tasarrufuna dayalı uygulamaların ortak işlevlerini hukuki farklılıklarından ayırabilmesi ve ticaret yollarının etkilerini yorumlayabilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında bu konu, kısa bir bilgi metninden çıkarım yapma, sistemleri karşılaştırma veya doğrudan sonuç belirleme biçiminde sorulabilir.
Seçenekler farklı siyasi ve ekonomik yorumlar sunabilir; benzer uygulamaları tamamen aynı saymak, merkezî otorite ile yerel gücü karıştırmak ve dolaylı sonuçları doğrudan etki olarak değerlendirmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Orta Çağ boyunca Uzak Doğu’dan gelen ipek, baharat ve değerli mallar, kervan ve deniz güzergâhları üzerinden Avrupa’ya ulaştırılmıştır. Bu ticaret ağının Orta Çağ Avrupası üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ticaret yolları üzerindeki şehirlerin ekonomik açıdan güçlenmesi
Kısaca — Uzak Doğu ile Avrupa arasındaki ticaret, güzergâh üzerindeki şehirlerin ekonomik açıdan güçlenmesini sağlamıştır. Malların alınıp satılması ve tüccarların taşıma, depolama ve konaklama ihtiyaçları bu şehirlerde gelir ve iş imkânlarını artırmıştır. Diğer seçeneklerdeki siyasi, dinî ve demografik gelişmeler bu ticaret ağının doğrudan sonucu değildir.
2. soruKolay
Orta Çağ’da Batı Avrupa’daki fief, İslam devletlerindeki ikta ve Bizans’taki pronoia uygulamaları aynı hukuki yapıya sahip değildi. Bununla birlikte bu sistemlerde bir kişiye belirli bir bölge üzerinde tasarruf imkânı verilebiliyordu.
Söz konusu sistemler, bu devletlerin öncelikle aşağıdaki ortak ihtiyaçlarından hangisine cevap vermiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — Nakit imkânları sınırlıyken yerel gelirleri kullanarak asker ve hizmet görevlisi besleme
Kısaca — Bu sistemlerin ortak işlevi, nakit imkânları sınırlıyken yerel gelirlerle asker ve hizmet görevlilerinin geçimini sağlamaktır. Fief, senyör-vassal ilişkisi içinde toprak ve gelir haklarını kapsarken ikta ve pronoia farklı hukuki esaslarla gelirlerden yararlanma imkânı sunmuştur. Dolayısıyla ortaklık, aynı hukuki yapıya sahip olmalarında değil, hizmetlerin karşılanmasında yerel kaynakların kullanılmasındadır.
3. soruKolay
Orta Çağ’da Batı Avrupa’da siyasi güç yerel senyörler arasında dağılmışken, Doğu Roma’da imparator hem askerî hem de idarî otoriteyi elinde tutmaya çalışmıştır. Merkezden atanan görevliler eyaletleri denetlemiş, vergi ve ordu düzeni imparatorluk adına yürütülmüştür.
Bu bilgiye göre Doğu Roma’nın siyasi yapısını Batı Avrupa’dan ayıran temel özellik hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Gücün merkezî bir otoritede toplanmaya çalışılması
Kısaca — Eyaletlerin merkezden atanan görevlilerce denetlenmesi, vergi ve ordu işlerinin imparatorluk adına yürütülmesi, gücün merkezî otoritede toplanmaya çalışıldığını gösterir. Batı Avrupa’da ise siyasi güç yerel senyörler arasında dağılmıştır. Senyör-vasal bağlarına dayalı askerî yükümlülükler, metinde Doğu Roma için anlatılan merkezî yapıyı açıklamaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.