Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk-İslam Devletleri konusu, Türklerin İslam dünyasıyla ilişkilerini, İslamiyet’i benimseme sürecini ve kurdukları devletlerin siyasi, askerî ve kültürel özelliklerini kapsar.
Öğrencinin yönetim uygulamalarını merkezî otoriteyle ilişkilendirmesi, Türklerin Abbasi yönetimindeki etkisini değerlendirmesi ve bilim ile edebiyata verilen desteği yorumlaması beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan çıkarım yapma, uygulamaların ortak sonuçlarını belirleme ve verilen yargıları değerlendirme öne çıkar.
Seçeneklerde metinle desteklenen sonuçların yanında kapsamı aşan genellemeler bulunabilir. Kültürel desteği doğrudan Türk dilinin gelişmesiyle eşitlemek veya askerî güçlenmenin siyasi etkisini gözden kaçırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Gazneli Mahmud döneminde Biruni gibi önemli bilginler himaye edilmiş ve bilimsel çalışmalar desteklenmiştir. Gazne sarayında Farsça edebî eserlerin üretimine de önem verilmiştir.
Bu bilgilere göre Gaznelilerle ilgili;
I. kültürel faaliyetlerin desteklendiği,
II. Türk dilinin edebî alanda geliştiği,
III. saray çevresinde Fars kültürünün etkili olduğu
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I ve III
Kısaca — Bilginlerin sarayda himaye edilmesi kültürel faaliyetleri desteklerken, eserlerin Farsça yazılması sarayda Fars etkisini gösterir; Türkçe yazılmaması ise Türk dilinin edebî gelişimine kanıt olamaz (I ve III).
Gazneli Mahmud’un Biruni gibi bir bilgini sarayında himaye ederek çalışmalarına ortam sağlaması, devlette kültürel ve bilimsel faaliyetlerin desteklendiğini kanıtlar (I). Dönemin bilim ve edebiyat eserlerinde Farsçanın tercih edilmesi ise saray çevresinde İran/Fars kültürünün güçlü bir ağırlığa sahip olduğunun göstergesidir (III). Eserlerin Farsça yazılması, Türk dilinin edebî gelişimine kanıt oluşturamaz; aksine bu durum Türk yazı dilinin saraydaki gelişimini sınırlamıştır (II elenir).
2. soruKolay
VIII. yüzyılın ortalarından itibaren Abbasi halifeleri, Bağdat ve çevresinde Türklerden oluşan askerî birlikler kurmuş; zamanla bu birliklerin komutanları halife seçiminde ve devlet yönetiminde söz sahibi olacak kadar güçlenmiştir.
Bu gelişmeye dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Müslüman olan Türklerin Abbasi Devleti içinde askerî ve siyasî güç kazandığına
Halife seçiminde ve yönetimde söz sahibi olmaları, Türk komutanların Abbasi Devleti içinde askerî ve siyasî güç kazandığını gösterir. Bu durum Abbasi merkezî otoritesinin güçlendiğine değil, zayıfladığına işaret eder.
3. soruKolay
Büyük Selçuklu Devleti’nde hanedan üyelerinin eyaletlere melik olarak gönderilmesi ve yanlarına atabey atanması uygulaması yaygındı. Aynı dönemde ikta sahiplerinin de kendi askerini beslemesi söz konusuydu.
Bu iki uygulamanın uzun vadede merkezî otorite açısından ortak riski aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Yerel askerî ve idarî güçlerin zamanla merkezden kopma eğiliminin artması
Melik-atabey düzeni ve ikta birlikleri yerel askerî-idarî gücü büyüttüğü için zayıf dönemlerde bu güçler merkezden kopup bağımsızlık eğilimi gösterebilir; bu, her iki uygulamanın ortak riskidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.