Millî Mücadele'ye Hazırlık: Mondros, İşgaller, Cemiyetler, Genelgeler ve Kongreler konusu, Mondros sonrasında işgallere karşı gelişen tepkileri ve millî direnişin örgütlenmesini kapsar.
Öğrencinin cemiyetlerin amaçlarını karşılaştırabilmesi, genelge ve kongre kararlarını bağımsızlık ve millî egemenlik düşünceleriyle ilişkilendirebilmesi, gelişmeler arasında neden ve sonuç bağı kurabilmesi beklenir. AYT Tarih-1 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan hareketle ortak özellik, benimsenen ilke veya alınan karar sorulabilir.
Seçeneklerde farklı cemiyet amaçları, yönetim ilkeleri ya da kongre kararları yer alabilir. Cemiyetlerin ortak yönlerini amaçlarıyla karıştırmak, kararları yanlış kongreye bağlamak ve egemenlik ile bağımsızlık kavramlarını birbirinin yerine kullanmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Millî Mücadele döneminde, Anadolu’da Millî Cemiyetler kurulurken; Pontus Rum Cemiyeti, Mavri Mira gibi azınlık cemiyetleri de örgütlenmiştir.
Millî Cemiyetler ile azınlıkların kurduğu cemiyetlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Belirli bir bölgenin geleceğiyle ilgili siyasi bir amaç gütmeleri
Kısaca — Birbirine zıt hedeflere sahip olsalar da hem Millî Cemiyetler hem de azınlık cemiyetleri belirli bir coğrafyanın siyasi geleceğini değiştirmeyi veya korumayı amaçlayan bölgesel örgütlerdir.
Millî Cemiyetler bulundukları bölgenin Türk ve Müslüman yurdu olduğunu kanıtlayıp işgalleri önlemeye çalışırken, azınlık cemiyetleri aynı topraklarda kendi bağımsız devletlerini kurmayı hedeflemiştir. Bu iki yapının amaçları tamamen çelişse de her ikisi de bölgesel düzeyde siyasi bir hedef doğrultusunda teşkilatlanmıştır. Sivas Kongresi’nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleşenler yalnızca millî cemiyetlerdir; azınlık cemiyetlerinin böyle bir çatı altında toplanması veya Türk devleti kurmayı amaçlaması söz konusu olamaz.
2. soruKolay
20 Ocak 1921’de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ve yasama ile yürütme yetkisinin TBMM’de toplandığı hükme bağlanmıştır.
Bu düzenlemede benimsenen yönetim ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Güçler birliği
Kısaca — Yasama ve yürütme gibi devletin temel yetkilerinin tek bir mecliste toplanması, olağanüstü dönemlerin tipik yönetim prensibi olan güçler birliği ilkesidir.
Kurtuluş Savaşı’nın devam ettiği olağanüstü koşullarda kararların son derece hızlı alınıp derhal uygulanması gerekiyordu. 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) bu zorunluluk nedeniyle kuvvetler ayrılığı yerine “Meclis Hükûmeti sistemi”ni benimsemiş ve yürütmeyi meclisin seçtiği heyete bırakarak güçleri TBMM çatısı altında birleştirmiştir. Demokrasilerin olağan dönemlerinde kuvvetler ayrılığı hedeflense de savaş yıllarında meclisin otoritesini ve etkinliğini en üst düzeye çıkarmak için güçler birliği uygulanmıştır.
3. soruKolay
Sivas Kongresi’nde delegeler arasında en sert tartışmalar bağımsızlığın yöntemi ve dış destek arayışları etrafında yaşanmıştır.
Bu tartışmalar sonucunda kongrede kesin olarak alınan karar aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Manda ve himayenin reddedilmesi
Sivas’ta manda tartışmaları yaşansa da Erzurum’da benimsenen manda ve himaye reddi korunmuş; bağımsızlık ilkesi bozulmamıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.