II. Dünya Savaşı Sonrasında Türkiye ve Dünya — AYT konu anlatımı ve örnek sorular

II. Dünya Savaşı Sonrasında Türkiye ve Dünya konusu, savaş sonrası uluslararası düzeni, Soğuk Savaş ortamını ve Türkiye’nin dış politika tercihlerini kapsar.

Öğrencinin Türkiye’nin Kore Savaşı’na katılmasını, NATO üyeliğini ve Kıbrıs meselesindeki konumunu dönemin güvenlik kaygıları ve diplomatik ilişkileriyle birlikte değerlendirebilmesi gerekir. AYT Tarih-2 sorularında genellikle bir gelişme veya antlaşma hakkında bilgi verilerek bunun amacı, sonucu ya da sağladığı hak sorulur.

Seçenekler farklı dış politika hedeflerini, üyeliklerin etkilerini veya antlaşmaların doğurduğu yetkileri karşılaştırır. Amaç ile sonucu karıştırmak, olayları döneminden koparmak ve garantörlük kavramını kapsamının dışında yorumlamak hatalı seçeneğe yöneltebilir.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruKolay

1950'de Kuzey Kore’nin Güney Kore’ye saldırması üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Güney Kore’ye askerî destek verilmesi kararı almış; Türkiye de bu karar doğrultusunda bir tugay göndermiştir.

Türkiye’nin bu tugayı göndermesindeki temel amaçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

BM bünyesinde kalıcı bir barış gücü komutanlığı üstlenmek✗ Bu değilGüney Kore’de askerî üs hakkı elde etmek✗ Bu değilBatı bloğuna bağlılığını kanıtlayarak NATO üyeliğine zemin hazırlamak✓ DoğruUzak Doğu’daki Türk soydaşlarıyla siyasi birlik kurmak✗ Bu değilSEATO ittifakının kurucu üyesi olmak✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Batı bloğuna bağlılığını kanıtlayarak NATO üyeliğine zemin hazırlamak

Kısaca — Türkiye’nin Kore Savaşı’na asker göndermesindeki temel amaç, Sovyet tehdidine karşı Batı bloğuyla tam dayanışma içinde olduğunu kanıtlayarak NATO’ya üye olabilmektir.

II. Dünya Savaşı sonrasında SSCB’nin yayılmacı talepleriyle karşı karşıya kalan Türkiye, güvenliğini çok taraflı bir ittifak şemsiyesi altına almak istiyordu. Ancak ilk NATO üyelik başvuruları müttefiklerce jeopolitik gerekçelerle kabul edilmemişti. Kore’de BM komutası altında sergilenen askerî başarı ve fedakârlık, Türkiye’nin Batı savunmasındaki vazgeçilmezliğini ortaya koymuş ve 1952'de NATO’ya kabul edilmesinde en önemli etken olmuştur.

2. soruKolay

Türkiye, 1949'da kurulan NATO’ya 1952 yılında Yunanistan ile birlikte üye olmuştur.

Bu üyeliğin Türkiye açısından sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’nin güvenliğinin kolektif bir savunma sistemi içine alınması✓ DoğruTürkiye’nin AET’ye tam üye olarak kabul edilmesi✗ Bu değilTürkiye’nin Bağlantısızlar Hareketi’ne öncü üye olması✗ Bu değilTürkiye’nin Varşova Paktı’ndan çekilmesi✗ Bu değilTürkiye’nin BM Güvenlik Konseyi daimi üyesi olması✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Türkiye’nin güvenliğinin kolektif bir savunma sistemi içine alınması

Kısaca — NATO üyeliği, Türkiye’nin ulusal güvenliğini bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağı ilkesine dayanan kolektif bir savunma mekanizmasıyla güvenceye almıştır.

Soğuk Savaş atmosferinde Sovyet tehdidine tek başına karşı koyamayacak durumda olan Türkiye, 1952'de ittifaka katılarak Batı bloğunun nükleer ve konvansiyonel koruma şemsiyesi altına girmiştir. Türkiye hiçbir zaman Varşova Paktı’nda yer almadığı gibi Bağlantısızlar Hareketi’ne de katılmamış, doğrudan Batı kampının askerî kanadında yer almıştır.

3. soruKolay

1959'da imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmalarıyla Kıbrıs’ta bağımsız bir cumhuriyet kurulması kararlaştırılmıştır. 1960'ta kurulan cumhuriyetin garantör devletleri Türkiye, Yunanistan ve İngiltere olmuştur.

Türkiye’nin garantör devlet olarak tanınmasının sağladığı temel hak aşağıdakilerden hangisidir?

Ada üzerindeki tüm toprakların Türkiye’ye devredilmesi✗ Bu değilRum ve Türk toplumlarının birleştirilerek tek meclis oluşturulması✗ Bu değilKıbrıs’ın tamamını yönetme yetkisi✗ Bu değilAda’daki anayasal düzenin bozulması durumunda müdahale hakkı✓ DoğruKıbrıs’ın BM’ye üyeliğini veto etme yetkisi✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: D — Ada’daki anayasal düzenin bozulması durumunda müdahale hakkı

Kısaca — Zürih ve Londra Antlaşmaları’nda yer alan garantörlük statüsü; Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal düzeni, bağımsızlığı veya toprak bütünlüğü tehdit altına girdiğinde Türkiye’ye müdahale etme hakkı tanımıştır.

1960 Kıbrıs Cumhuriyeti, Rum ve Türk toplumlarının eşit ortaklığına dayalı bağımsız bir devlet olarak kurulmuştu. Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör devletler olarak ortaklığın bozulmasını engelleme yükümlülüğü üstlenmişti. Nitekim 1974'te adada anayasal düzeni ortadan kaldıran Enosis yanlısı darbe yapıldığında Türkiye, Kıbrıs Barış Harekâtı’nı uluslararası hukuka uygun biçimde bu garantörlük yetkisine dayanarak gerçekleştirmiştir.

II. Dünya Savaşı Sonrasında Türkiye ve Dünya — AYT soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer AYT konuları

Tarih-2