Ülkelerin Gelişmişlik Düzeyleri ve Göstergeleri, ülkelerin ekonomik yapıları ile eğitim, sağlık ve yaşam koşullarının birlikte değerlendirilmesini kapsar.
Öğrencinin çalışan nüfusun sektörlere dağılımını, üretim verimliliğini ve insani gelişmeyi yansıtan göstergeleri ilişkilendirerek çıkarım yapabilmesi gerekir. AYT Coğrafya-1 sorularında genellikle bir ülkenin özellikleri veya zaman içindeki değişimi verilir; bunlardan ulaşılabilecek yargı ya da uygun gösterge grubu sorulur.
Seçeneklerde ekonomik ve toplumsal göstergelerin farklı birleşimleri veya gelişmişliğe ilişkin yorumlar bulunabilir. Toplam üretimi tek başına yeterli görmek, sektörlerdeki değişimi verimlilikten bağımsız yorumlamak ve eğitim ile sağlık göstergelerini göz ardı etmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir ülkede çalışan nüfusun büyük bölümü düşük verimli tarımda istihdam edilmekte, ortalama eğitim süresi kısa ve bebek ölüm oranı yüksektir.
Bu ülkeyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Gelişmişlik düzeyi görece düşüktür.
Kısaca — Çalışan nüfusun düşük verimli tarımda yoğunlaşması, eğitim süresinin kısa ve bebek ölüm oranının yüksek olması ülkenin gelişmişlik düzeyinin görece düşük olduğunu gösterir.
Gelişmemiş veya az gelişmiş ülkelerde iş gücünün önemli kısmı geleneksel yöntemlerle yürütülen tarım sektöründe istihdam edilirken sanayi ve hizmetler sektörü sınırlı kalır. Ayrıca yetersiz sağlık altyapısı yüksek bebek ölümlerine, yetersiz eğitim olanakları ise ortalama eğitim süresinin kısa kalmasına yol açar. Bu demografik ve ekonomik veriler bir arada değerlendirildiğinde ülkenin gelişmişlik seviyesinin düşük olduğu sonucuna ulaşılır.
2. soruKolay
İnsani gelişme değerlendirmelerinde bir ülkenin yalnızca ürettiği toplam mal ve hizmet miktarı değil, insanların yaşam koşulları da dikkate alınır.
Aşağıdaki gösterge gruplarından hangisi bu değerlendirmede temel alınan boyutları birlikte temsil eder?
Cevabı göster
Cevap: B — Beklenen yaşam süresi - öğrenim süresi - kişi başına gelir
Kısaca — İnsani gelişme değerlendirmelerinde temel alınan üç ana boyut; beklenen yaşam süresi (sağlık), öğrenim süresi (eğitim) ve kişi başına gelirdir (ekonomik refah).
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından uygulanan İnsani Gelişme Endeksi, ülkelerin refahını yalnızca mal ve hizmet üretimiyle değil, insanların yaşam kalitesiyle ölçer. Bu doğrultuda uzun ve sağlıklı bir yaşam doğuşta beklenen yaşam süresiyle, bilgiye erişim ortalama ve beklenen öğrenim süresiyle, insanca bir yaşam düzeyi ise kişi başına düşen millî gelirle temsil edilir. Yüz ölçümü veya nüfus yoğunluğu gibi fiziki ve mekânsal değişkenler insani gelişme düzeyinin doğrudan bir göstergesi değildir.
3. soruKolay
Bir ülkede tarımda çalışanların oranı azalırken yüksek teknoloji kullanan sanayi kolları ile finans, eğitim, sağlık ve bilişim hizmetlerinde çalışanların oranı artmıştır. Aynı dönemde çalışan başına üretim de yükselmiştir.
Bu değişim aşağıdakilerden hangisini destekler?
Cevabı göster
Cevap: D — Ekonominin daha yüksek katma değerli sektörlere yöneldiğini
Kısaca — Tarımda çalışan oranının azalıp yüksek teknolojili sanayi ile finans, eğitim ve bilişim hizmetlerinin artması, ekonominin daha yüksek katma değerli sektörlere yöneldiğini gösterir.
Ekonomik kalkınma sürecinde birincil sektör olan tarımın istihdamdaki payı gerilerken bilgi, teknoloji ve sermaye yoğun ikincil ve üçüncül sektörler öne çıkar. Bu alanlarda üretilen ürün ve hizmetler yüksek katma değere sahiptir ve çalışan başına verimliliği yükseltir. Dolayısıyla sektör paylarındaki bu yapısal dönüşüm, ekonominin katma değeri yüksek alanlara yöneldiğini kanıtlar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.