Biyoçeşitlilik ve Canlıların Dağılışı, canlı türlerinin yeryüzündeki çeşitliliğini ve dağılışını etkileyen doğal ve beşerî süreçleri kapsar.
Öğrencinin sıcaklık, yağış ve kuraklık koşullarını tür çeşitliliğiyle ilişkilendirmesi; kıtaların hareketleri ve buzul dönemleri gibi geçmişteki süreçleri güncel insan faaliyetlerinden ayırabilmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında bu konu, numaralandırılmış öncülleri sınıflandırma veya özellikleri verilen bölgeleri karşılaştırarak çıkarım yapma biçiminde sorulabilir.
Seçenekler uygun öncül birleşimlerini ya da farklı karşılaştırma yargılarını içerir. Aynı enlemdeki bölgelerin benzer biyoçeşitliliğe sahip olduğunu varsaymak, yağış koşullarını gözden kaçırmak ve doğal süreçlerle tarımsal müdahaleleri karıştırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Biyoçeşitliliğin değişmesinde doğal ve beşerî süreçler etkili olmaktadır.
I. Kıtaların kayması sonucu iklim kuşaklarının yer değiştirmesi
II. Bir bölgedeki sulak alanların kurutularak tarıma açılması
III. Volkanik faaliyetler sonucu yeni adaların oluşması
IV. Yabancı türlerin insanlar tarafından farklı kıtalara taşınması
V. Buzul çağlarında bitki türlerinin güneye doğru göç etmesi
Yukarıdakilerden hangileri biyoçeşitliliği etkileyen doğal süreçlere örnek gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I, III ve V
Kısaca — Kıtaların kayması (I), volkanik faaliyetlerle yeni adaların oluşması (III) ve buzul çağlarındaki bitki göçleri (V), milyonlarca yıl içinde gerçekleşen uzun süreli doğal süreçlerdir.
Levha tektoniği, ada oluşturan volkanizma ve buzul döngüleri yeryüzünün jeolojik evrimine bağlı doğal süreçlerdir. Sulak alanların kurutulması (II) ile yabancı türlerin farklı kıtalara taşınması (IV) ise insanın çok kısa sürelerde ekosistemlere müdahale ettiği beşerî etkenlerdir.
2. soruOrta
I. Kıtaların ayrılması sonucu aynı türün farklı karalarda izole kalması II. Buzul dönemlerinde deniz seviyesinin alçalmasıyla kara köprülerinin oluşması III. Güncel tarımsal ilaç kullanımının bazı böcek popülasyonlarını azaltması IV. Bir akarsu vadisinde tarım alanlarının genişletilmesi
Yukarıdakilerden hangileri paleocoğrafya kökenli biyoçeşitlilik değişimine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve II
Kıta hareketleri ve buzul dönemlerindeki deniz seviyesi değişimleri jeolojik-paleocoğrafi süreçlerdir. III ve IV ise insan etkinliğine bağlı güncel değişimlerdir.
3. soruKolay
Bir araştırmacı, iki bölgede tür sayısını karşılaştırmıştır. X bölgesi alçak enlemde, yıl boyu bol yağışlı ve sıcak; Y bölgesi ise aynı enlemde olmasına karşın yağışın çok az, buharlaşmanın yüksek olduğu bir iç bölgedir.
Buna göre biyoçeşitlilik bakımından en doğru çıkarım hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — X bölgesinde biyoçeşitlilik Y’den daha yüksektir.
X’te yıl boyunca sıcaklık ve bol yağış, canlıların gelişimini ve tür çeşitliliğini destekler. Y’de ise az yağış ve yüksek buharlaşma su yetersizliğine yol açarak tür çeşitliliğini sınırlar. Bu nedenle X’in biyoçeşitliliği Y’den daha yüksektir. Aynı enlemde bulunmaları, nem koşullarının etkisini ortadan kaldırmaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.