Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar (Ham Madde, Üretim ve Pazar Alanları), ekonomik sektörlerin yapısını, kaynakların üretimdeki rolünü ve üretimin pazarla ilişkisini kapsar.
Öğrencinin tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinin istihdamdaki paylarından hareketle ülkelerin ekonomik yapısını yorumlayabilmesi, kaynak zenginliği ile kalkınmayı birbirinden ayırabilmesi ve sürdürülebilir kullanım uygulamalarını değerlendirebilmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında ülkelere ilişkin kısa açıklamalardan çıkarım yapma veya verilen uygulamaları sürdürülebilirlik açısından karşılaştırma öne çıkar.
Seçenekler, ekonomik gelişmişliğe ilişkin yargılar ya da uygulamaların uygunluğunu belirten ifadeler içerebilir. Doğal kaynak bolluğunu tek başına gelişmişlik göstergesi saymak ve kaynakların yenilenme hızını göz ardı etmek sık yapılan yorum hatalarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir ülkede çalışan nüfusun büyük çoğunluğu tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır. Sanayi üretimi sınırlı düzeyde kalmış, hizmet sektörü ise yeterince gelişememiştir.
Bu bilgilere göre söz konusu ülke ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Ekonomik kalkınma düzeyi düşüktür.
Kısaca — Çalışan nüfusun büyük çoğunluğunun tarım ve hayvancılıkta yer alması, sanayi ve hizmet sektörlerinin gelişmemiş olması ülkenin ekonomik kalkınma düzeyinin düşük olduğunu gösterir.
Gelişmiş ülkelerde tarımda makineleşme ve verimlilik yüksek olduğu için tarımsal istihdam oranı düşüktür; nüfusun büyük kısmı sanayi ve özellikle hizmet sektöründe çalışır. Yüksek kentleşme oranı, kişi başına düşen yüksek enerji tüketimi ve sanayi ürünleri ihracatı gelişmiş ülkelerin belirgin özellikleridir. Üretimin ilkel yöntemlere ve ham maddeye bağımlı kaldığı bir yapıda katma değer düşük olacağından ekonomik kalkınma düzeyi de zorunlu olarak düşük kalır.
2. soruKolay
Doğal kaynakların kullanımında sürdürülebilirlik önemli bir kavramdır. Kaynakların tükenme hızının, yenilenme hızını aşmaması gerekmektedir.
Aşağıda bazı uygulamalar verilmiştir:
I. Ormanlardan elde edilen kerestenin ağaçlandırma çalışmalarıyla desteklenmesi II. Fosil yakıt tüketiminin azaltılarak yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelinmesi III. Maden yataklarının daha hızlı işletilerek üretim miktarının artırılması
Bu uygulamalardan hangileri sürdürülebilir kaynak kullanımına örnek oluşturur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Ormanların ağaçlandırma ile desteklenmesi ve fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçiş, sürdürülebilir kaynak kullanımı ilkesine uygundur. Maden yataklarının daha hızlı işletilmesi ise kaynağın tükenmesini hızlandıracağından sürdürülebilirlik ilkesiyle çelişir.
3. soruKolay
Ekonomik kalkınma sürecinde ülkelerin izledikleri üretim yolları ve ulaştıkları gelişmişlik düzeyleri birbirinden farklılık göstermektedir. Bazı ülkeler zengin doğal kaynaklara sahip olmalarına rağmen ekonomik açıdan geri kalmışken, doğal kaynakları sınırlı olan bazı ülkeler yüksek kalkınma düzeyine ulaşabilmiştir.
Bu durumun ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?
Cevabı göster
Cevap: A — Doğal kaynak çeşitliliğinin fazla olması
Doğal kaynak zenginliğine rağmen kalkınamamanın temel nedenleri teknolojik altyapı yetersizliği, nitelikli iş gücü eksikliği, katma değerli üretim yapamama ve zayıf kurumsal yapıdır. Doğal kaynak çeşitliliğinin fazla olması tek başına kalkınmayı açıklayan bir faktör değildir; aksine zengin kaynaklara sahip olunmasına rağmen gelişememe durumu sorunun kendisidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.