Küresel ve Bölgesel Örgütler konusu, ülkelerin ekonomik, siyasi ve insani amaçlarla oluşturduğu örgütlerin kuruluş amaçlarını, faaliyet alanlarını ve coğrafi kapsamlarını ele alır.
Öğrencinin bölgesel iş birliği ile küresel iş birliğini ayırt edebilmesi, ülkeleri ortak çıkarlar çevresinde buluşturan etkenleri yorumlayabilmesi gerekir. AYT Coğrafya-1 sorularında genellikle ulaşım, ticaret, enerji, çevre veya barış ve güvenlik gibi alanlardaki amaçlar açıklanarak ilgili örgütün belirlenmesi istenir.
Seçeneklerde farklı amaç ve kapsamlara sahip örgüt adları bulunabilir. Yalnızca coğrafi yakınlığa odaklanmak veya benzer faaliyetler yürüten örgütlerin temel amaçlarını karıştırmak, yanlış seçeneğe yöneltebilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Merkezi İstanbul’da bulunan bir örgüt; üye ülkeler arasında limanlar arası ulaşımı kolaylaştırmak, ticareti geliştirmek, enerji ve çevre konularında bölgesel ortak çalışmalar yürütmek amacıyla faaliyet göstermektedir.
Bu örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı
Kısaca — Merkezi İstanbul’da bulunan, ulaşım, ticaret, enerji ve çevre alanlarında bölgesel iş birliğini geliştiren örgüt Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatıdır. Doğru cevap A’dır. Çeldirici notu: Ekonomik İşbirliği Teşkilatı da ekonomik ortaklığı amaçlar; ancak merkezinin İstanbul olması, soruda tanıtılan örgütü ayırt etmeni sağlar.
2. soruKolay
Petrol ihraç eden bazı ülkeler, üretim alanları farklı kıtalarda olsa da dünya petrol ticaretinde ortak çıkarları bulunduğu için bir araya gelmiştir. Petrol politikalarında eşgüdüm sağlamak, üretici ülkelerin çıkarlarını gözetmek ve piyasada istikrarı desteklemek amacıyla ekonomik bir örgüt kurmuşlardır.
Bu amaçla kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — OPEC
Kısaca — Farklı kıtalardaki petrol üreticisi ülkelerin üretim kotalarını ve fiyat politikalarını koordine etmek amacıyla kurdukları ekonomik örgüt Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütüdür (OPEC).
OPEC; Orta Doğu, Afrika ve Güney Amerika gibi farklı coğrafyalarda yer alsalar da ham petrol ihracatında ortak çıkarları bulunan ülkeleri bir araya getiren sektörel ve küresel bir birliktir. Seçeneklerdeki OECD küresel ekonomik kalkınma ve sosyal refahı hedefler, ASEAN Güneydoğu Asya ülkelerine özel bölgesel bir paktır, NATO ise askerî bir savunma örgütüdür. Birleşmiş Milletler ise evrensel siyasi bir çatı olup petrol piyasası politikalarını düzenleyen uzman birlik OPEC’tir.
3. soruKolay
Bir örgütün temel amaçları arasında uluslararası barış ve güvenliği korumak, devletler arasındaki sorunların barışçıl yollarla çözümünü desteklemek ve küresel ölçekte insani iş birliği sağlamak yer almaktadır. Faaliyet alanı belirli bir kıta ya da ekonomik ürün grubuyla sınırlı değildir.
Bu özellikler aşağıdaki örgütlerden hangisine aittir?
Cevabı göster
Cevap: A — Birleşmiş Milletler
Kısaca — Belirli bir kıta veya ekonomik ürünle sınırlı kalmayıp küresel düzeyde barış ve güvenliği korumayı amaçlayan en kapsamlı evrensel örgüt Birleşmiş Milletlerdir.
Gövdede vurgulanan ‘belirli bir bölge veya ürünle sınırlı olmama’ ifadesi sorunun kilit noktasıdır. Seçeneklerdeki Avrupa Birliği, Karadeniz Ekonomik İşbirliği ve ASEAN belirli coğrafyalarla sınırlı bölgesel örgütlerdir; OPEC ise sadece petrol ihracatına odaklanan sektörel bir yapıdır. Dünya barışını korumak, uyuşmazlıkları diplomatik yollarla çözmek ve insani iş birliği sağlamak için dünya genelindeki bağımsız devletleri kapsayan küresel çatı örgüt Birleşmiş Milletlerdir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.