Arazi Kullanımı ve Yanlış Arazi Kullanımı, arazinin doğal özelliklerine uygun değerlendirilmesini ve bu özellikler gözetilmediğinde ortaya çıkan çevresel sorunları kapsar.
Öğrencinin turizm yapılaşması, sulak alanların tarıma açılması ve meralarda aşırı otlatma gibi uygulamaları bitki örtüsü, erozyon ve suyun toprağa sızmasıyla ilişkilendirebilmesi gerekir. AYT Coğrafya-1 sorularında genellikle bir bölgedeki kullanım değişikliği veya birbirini izleyen gözlemler verilerek neden ve sonuç ilişkisi sorgulanır.
Seçenekler, sürece ilişkin olası etkenlerden ya da beklenen sonuçlardan oluşabilir. Olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak, doğrudan etkiyle dolaylı etkiyi karıştırmak ve olayların sırasını yanlış yorumlamak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir kıyı şeridinde turizm amacıyla yoğun otel yapılaşmasına izin verilmesi sonucunda kıyı kumullarındaki bitki örtüsü tahrip olmuş; bu durum kıyı erozyonunu hızlandırmış ve zamanla plajların daralmasına yol açmıştır.
Bu sürecin ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Bölgedeki ortalama yıllık sıcaklığın 1°C artması
Kısaca — Kıyı kumullarının yok olması ve plajların daralmasında kıyı morfolojisine yapılan doğrudan fiziki müdahaleler etkilidir; yıllık ortalama sıcaklığın 1 °C artması bu sürecin doğrudan bir nedeni değildir.
Kıyı kumulları ve üzerlerindeki köklü bitki örtüsü, fırtına dalgalarının enerjisini kırarak kumu yerinde tutan doğal bir kıyı kalkanıdır. Otellerin kıyı çizgisine sıfır inşa edilmesi ve bitki örtüsünün sökülmesi kumul dengesini bozar; korumasız kalan kumlar dalgalarla derinlere taşınarak plajların hızla daralmasına yol açar. Sıcaklıktaki 1 °C’lik artış ise küresel ölçekli uzun vadeli bir iklimsel eğilim olup kıyı şeridindeki anlık mekanik tahribat ve erozyon dalgasını doğrudan tetiklemez.
2. soruKolay
Bir kıyı bölgesindeki sulak alanın, yeni tarım arazisi kazanmak amacıyla kurutulması planlanmaktadır.
Bu sulak alanın kurutulmasının aşağıdaki sonuçlardan hangisine yol açması beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: E — Taşkın ve sel riskinin azalması
Kısaca — Sulak alanlar doğal bir sünger gibi fazla suyu depolayarak taşkınları önler; kurutulmaları sel riskini azaltmaz, tam aksine artırır.
Sulak alanlar havzaya düşen aşırı yağış sularını bünyesinde tutarak akarsuların ani taşmasını engeller ve yer altı suyu seviyesini dengeler. Bu alanlar kurutulduğunda yüzey akışına geçen su hızlanır ve çevredeki yerleşimler ile tarım alanlarında sel felaketleri sıklaşır. Ayrıca sulak alanların yok edilmesi bölgedeki buharlaşma dengesini bozarak mikroklimayı olumsuz etkiler, göçmen kuşların üreme alanlarını yok eder ve biyolojik çeşitliliği hızla tüketir.
3. soruKolay
Bir bölgede yapılan gözlemlerde şu değişimler saptanmıştır:
I. Hayvan sayısındaki artışa karşın mera alanlarının daralması sonucunda aşırı otlatma yaygınlaşmıştır. II. Aşırı otlatılan meralarda bitki örtüsü seyrelmiştir. III. Bitki örtüsünün seyrelmesiyle yağış suları toprağa daha az sızarak yüzeysel akışa geçmeye başlamıştır.
Bu gözlemlerin birbirini izleyen zincirinde ulaşılan son çevre sorunu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Erozyon
Kısaca — Bitki örtüsünden mahrum kalan gevşek toprağın kuvvetli yüzeysel akış suları tarafından süpürülüp taşınması sürecinin nihai sonucu erozyondur.
Meralardaki aşırı otlatma, toprağı koruyan bitki örtüsünün zayıflamasına neden olur. Bitki örtüsü seyreldiğinde yağmur suları toprağa sızamaz ve yüzey akışı hızlanır; bu akış da toprağın en verimli üst tabakasını süpürerek su erozyonuna yol açar. Bu süreç yerel bir toprak kaybı sorunudur; fosil yakıt tüketimiyle ilgili olan küresel ısınma veya endüstriyel gazlarla oluşan asit yağmurları bu zincirin doğrudan sonucu değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.