Küresel Ticaret (Dünyada Ham Madde, Üretim ve Pazar Bölgeleri), ham madde kaynakları, üretim merkezleri ve tüketim alanları arasındaki ekonomik ilişkileri kapsar.
Öğrencinin ithalat ve ihracat verilerini karşılaştırabilmesi, dış ticaret dengesini yorumlayabilmesi ve ülkelerin ihraç ettiği ürünlerden üretim yapıları hakkında çıkarım yapabilmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında bu konu, yıllara göre düzenlenmiş tablolar veya ülkelerin ihracat özelliklerini anlatan kısa metinlerle sorulabilir.
Seçeneklerde farklı ürün grupları, ihracat yapıları ya da verilerden çıkarılabilecek yargılar bulunabilir. İthalat ile ihracatı karıştırmak, ihracat artışını tek başına olumlu ticaret dengesi saymak ve işlenmiş her ürünü yüksek teknolojili kabul etmek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıda 2018-2022 yılları arasında bir T ülkesinin dış ticaretine ait ithalat ve ihracat değerleri (milyon dolar) verilmiştir.
2018: İthalat 2.200, İhracat 900
2019: İthalat 2.100, İhracat 1.050
2020: İthalat 1.800, İhracat 1.100
2021: İthalat 2.300, İhracat 950
2022: İthalat 2.600, İhracat 1.200
Bu bilgiler dikkate alındığında aşağıdaki yorumlardan hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: A — İhracat 2018'den 2022'ye kadar sürekli artmıştır.
Kısaca — İhracat 2020 yılında 1.100 milyon dolar iken 2021 yılında 950 milyon dolara gerilediği için ihracatın incelenen dönem boyunca sürekli arttığı söylenemez.
Yıllara göre ihracat rakamlarını takip ettiğinde: 2018'de 900, 2019'da 1.050 ve 2020'de 1.100 milyon dolara yükselen ihracatın, 2021'de 950 milyon dolara düşerek kesintiye uğradığını görebilirsin. Bu düşüş, ihracatın kesintisiz arttığı iddiasını doğrudan çürütür. Öte yandan dış ticaret açığının en yüksek olduğu yıl 2022'dir (2.600 - 1.200 = 1.400 milyon dolar) ve tüm yıllarda ithalat ihracattan fazla olduğu için her yıl açık verilmiştir.
2. soruKolay
Dünya ticaretinde bazı ülkeler ürettikleri ham maddeleri doğrudan ihraç ederken bazı ülkeler bu ham maddeleri işleyerek katma değeri yüksek sanayi ürünleri üretmekte ve ihraç etmektedir. Bu durum ülkelerin dış ticaret yapısını ve gelir düzeyini doğrudan etkilemektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu durumun sonuçlarından biridir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ham madde ihraç eden ülkelerin dış ticaret gelirlerinin küresel fiyat dalgalanmalarından daha fazla etkilenmesi
Ham madde fiyatları küresel piyasalarda dalgalanmaya açık olduğundan, ham madde ihraç eden ülkelerin gelirleri bu dalgalanmalardan doğrudan etkilenir; sanayi ürünleri ihraç eden ülkeler ise katma değer sayesinde daha istikrarlı gelir elde eder.
3. soruKolay
Ülkelerin ihracat gelirlerini değerlendirirken ürünlerin işlenmiş olması kadar üretimde kullanılan teknoloji ve oluşturulan katma değer de dikkate alınır. Aşağıdaki ihracat yapılarından hangisi teknoloji yoğun ve katma değeri yüksek sanayi üretiminde uzmanlaşmış bir ülkeye daha çok işaret eder?
Cevabı göster
Cevap: D — İhracatında otomobil ve elektronik cihazlar ağırlık taşıyan bir ülke
Kısaca — Otomobil ve elektronik cihaz ihracatının ağırlık taşıması, teknoloji yoğun ve yüksek katma değerli sanayi üretiminde uzmanlaşmaya daha güçlü bir işarettir. Bu ürünlerin üretimi tasarım, mühendislik ve gelişmiş üretim teknolojileri gerektirir. Diğer seçeneklerdeki ürünler de işlenmiştir; ancak bir ürünün işlenmiş olması tek başına yüksek teknoloji ve yüksek katma değer göstergesi değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.