Türkiye'de Ulaşım, Ticaret ve Hizmet Sektörü, ulaşım ağlarının ekonomik faaliyetlerle ilişkisini, iç ve dış ticareti, limanların hinterlandını ve turizm gibi hizmet faaliyetlerini kapsar.
Öğrencinin hizmet sektörünü tarım ve sanayiden ayırabilmesi, ihracat ve ithalatın yapısını yorumlayabilmesi, liman kentlerini hizmet verdikleri alanlarla ilişkilendirebilmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında ekonomik özellikleri verilen yerleşmeler karşılaştırılabilir, dış ticaret bilgilerine dayanarak bir yargı seçilebilir veya konum özelliklerinden liman kenti belirlenebilir.
Seçenekler kent adlarından ya da ekonomik çıkarımlardan oluşabilir. Sanayi ihracatındaki artışı dış ticaret açığının kapanmasıyla eş tutmak ve turizm gelirlerini üretim faaliyetleriyle karıştırmak dikkat edilmesi gereken hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Türkiye’de dış ticaretin önemli bir bölümü deniz yoluyla gerçekleştirilmekte, bu da bazı kentlerin liman fonksiyonunu öne çıkarmaktadır. Aşağıdaki illerden hangisi, Çukurova başta olmak üzere geniş bir hinterlanda hizmet veren önemli bir Doğu Akdeniz liman kentidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Mersin
Mersin, Doğu Akdeniz kıyısında yer alan ve Çukurova başta olmak üzere geniş bir hinterlandın dış ticaretine hizmet veren önemli bir liman kentidir. Antalya Batı Akdeniz’de, İzmir Ege’de; Trabzon ve Sinop ise Karadeniz kıyısındadır.
2. soruKolay
Türkiye’nin ihracatında sanayi ürünlerinin payı zamanla artarken tarım ürünlerinin payı azalmıştır. Buna rağmen Türkiye dış ticarette sürekli açık vermektedir. Türkiye’nin ithalatında ise enerji hammaddeleri ve ara malları önemli bir yer tutmaktadır.
Bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: C — Sanayi ürünleri ihracatındaki artış dış ticaret açığını tamamen kapatmıştır.
Metinde sanayi ürünleri ihracatının artmasına rağmen Türkiye’nin dış ticarette hâlâ açık verdiği belirtilmiştir. Dolayısıyla sanayi ihracatının açığı tamamen kapattığı yargısına ulaşılamaz.
3. soruKolay
Aynı bölgede iki ilçenin ekonomik yapısı karşılaştırılmaktadır. K ilçesinde istihdamın çoğu otel, restoran, seyahat acentesi ve perakende ticarette; L ilçesinde ise pamuk tarımı ile tekstil fabrikalarında yoğunlaşmıştır. Yıllık döviz gelirinin K’da turist harcamalarından, L’de tarım ve sanayi ürünü satışından geldiği bilinmektedir.
Bu bilgilere göre K ilçesinin ekonomik yapısı için hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Üçüncül sektör baskındır ve turizm-ticaret hizmetleri öne çıkar.
Kısaca — K ilçesinde istihdamın otel, restoran, seyahat acentesi ve perakende ticarette yoğunlaşması, üçüncül sektörün baskın olduğunu gösterir. Döviz gelirinin turist harcamalarından sağlanması da turizm-ticaret hizmetlerinin önemini destekler.
Pamuk tarımı birincil, tekstil üretimi ikincil sektördedir ve L ilçesini tanımlar. K’da kamu yönetiminin öne çıktığına veya istihdamın sektörler arasında dengeli dağıldığına ilişkin bilgi yoktur. Doğru cevap C’dir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.