Doğal Afetler (Deprem, Volkanizma, Kütle Hareketleri), yer kabuğundaki süreçlerin ve yamaç hareketlerinin oluşturduğu tehlikeleri, bunların nedenlerini ve birbirleriyle ilişkilerini kapsar.
Öğrencinin deprem, volkanizma ve kütle hareketlerini ayırt edebilmesi, verilen gözlemlerden neden sonuç ilişkisi kurabilmesi ve afet sırasında uygun davranışı değerlendirebilmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında bir olay senaryosu üzerinden tsunamiye ilişkin doğru yargıyı, güvenli davranışı veya birbirini tetikleyen olayların oluş sırasını seçme istenebilir.
Seçenekler genellikle farklı açıklamalar, davranışlar ya da olay sıralamaları sunar. Olayların nedenleriyle sonuçlarını karıştırmak ve her afetin aynı koşullarda oluştuğunu düşünmek yanlış seçeneğe yöneltebilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Deniz tabanındaki büyük bir depremden sonra kıyıdaki deniz suyu olağan dışı biçimde çekilmiş, kısa süre sonra kıyıya doğru hızla yükselen dalgalar gözlenmiştir.
Bu durumda kıyıdaki insanların yapması gereken davranış aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Uyarıyı beklemeden kıyıdan uzaklaşıp yüksek kesimlere yönelmek
Kısaca — Deprem sonrasında denizin olağan dışı çekilmesi ve hızla yükselen dalgalar, tsunami tehlikesinin doğal uyarılarıdır; resmî uyarı beklemeden kıyıdan uzaklaşıp yüksek kesimlere yönelmek gerekir.
Deniz seviyesindeki kıyı toplanma alanları ve akarsu vadilerinin alçak tabanları su baskınına açıktır. Bu nedenle yalnızca kıyıdan içeride olmak güvenli olmak anlamına gelmez. Tsunami birden fazla dalgayla gelebileceğinden ilk dalga geçince kıyıya dönülmemeli, yetkililerin tehlikenin sona erdiğini bildirmesi beklenmelidir.
2. soruKolay
Tsunami olarak adlandırılan doğal afet kıyılara dev dalgalar gönderebilir.
Bu olayla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Derin okyanus tabanındaki ani yer değişimiyle tetiklenebilir
Kısaca — Tsunami, okyanus ve deniz tabanında meydana gelen deprem veya çökme gibi ani düşey yer değişimlerinin su kütlesini harekete geçirmesiyle oluşur.
Deniz tabanında gerçekleşen şiddetli tektonik depremler, denizaltı heyelanları veya volkanik patlamalar devasa su kütlelerini dikey yönde yerinden oynatarak kıyıya doğru hızla yayılan yıkıcı dalgalar meydana getirir. Rüzgârlar yalnızca yüzey dalgalarına yol açar; kara içindeki faylar ise deniz suyunu doğrudan etkileyemez. Bu doğrultuda tsunaminin derin okyanus tabanındaki ani yer değişimiyle tetiklenebilir olduğu yargısı doğrudur.
3. soruKolay
Bir bölgede şiddetli bir depremin yaşandığı, yamaçların kaydığı ve bazı kıyı yerleşimlerinde denizden gelen dalgaların etkili olduğu gözlenmiştir.
Bu gözlemlere göre olayların oluş sırası ve ilişkisi için hangisi en doğru açıklamadır?
Cevabı göster
Cevap: B — Deprem hem heyelanı tetiklemiş hem de deniz tabanında yer değişimiyle tsunamiye yol açmış olabilir
Büyük bir deprem yamaç stabilitesini bozarak heyelanı tetikleyebilir; deniz tabanında ani yer değişimi de tsunami oluşturabilir. Böylece üç olay aynı sarsıntı sürecine bağlanabilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.