Dünyada ve Türkiye'de Sanayi (Kuruluş Yeri Faktörleri), sanayi tesislerinin dağılışını etkileyen ham madde, enerji, ulaşım, iş gücü, sermaye ve pazar koşullarını kapsar.
Öğrencinin bu koşulları sanayinin belirli bölgelerde yoğunlaşmasıyla ilişkilendirmesi, Marmara Bölgesi'nin avantajlarını değerlendirmesi, organize sanayi bölgelerinin amaçlarını ve sanayileşme stratejilerinin farklarını ayırt etmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında kısa bir açıklamanın ardından doğru karşılaştırmayı ya da verilen neden ve amaçlar arasında yer almayan seçeneği bulma istenebilir.
Seçenekler benzer görünen ekonomik ve coğrafi ifadeler içerebilir; olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak, ithal ikameci ve ihracata dayalı sanayileşmeyi karıştırmak hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
İthal ikameci sanayileşme, ihracata dayalı sanayileşme ile birlikte birçok ülkede uygulanmış iki temel kalkınma stratejisinden biridir.
Bu iki yaklaşım karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — İthal ikame iç pazarda yerli üretimi; ihracata dayalı model dış pazarda rekabeti öne çıkarır.
Kısaca — İthal ikameci model yerli sanayiyi gümrük duvarlarıyla koruyarak yurt içi üretimi hedeflerken, ihracata dayalı model dış pazarlarla rekabet ederek döviz girdisi sağlamayı amaçlar.
İthal ikameci stratejide temel amaç, daha önce dışarıdan ithal edilen malların ülke içinde üretilmesini sağlamak ve iç pazarı korumacı politikalarla desteklemektir. İhracata dayalı modelde ise tam tersine, küresel piyasalarda rekabet gücü yüksek ürünler üretilerek ihracat geliri ve döviz rezervi artırılmaya çalışılır. İki modelin hedeflerini birbirinin tam zıddı şekilde eşleştiren çeldiricilere dikkat etmelisin.
2. soruKolay
Türkiye’de sanayinin belirli alanlarda toplanarak düzenli ve planlı bir şekilde gelişmesini sağlamak amacıyla organize sanayi bölgeleri kurulmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi organize sanayi bölgelerinin kuruluş amaçlarından biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: C — Kırsal kesimden kente göçün hızlandırılması
Kısaca — Kırsal kesimden kente göçün hızlandırılması, organize sanayi bölgelerinin kuruluş amaçlarından biri değildir.
Organize sanayi bölgeleri (OSB); sanayi tesislerini planlı alanlarda toplayarak çevre kirliliğini denetim altına almak, verimli tarım arazilerini korumak, altyapı maliyetlerini düşürmek ve ortak hizmet sunmak amacıyla kurulur. Kırsaldan kente kontrolsüz göçün hızlandırılması hiçbir kalkınma veya şehircilik planının hedefi olamaz; aksine yerel istihdam oluşturularak aşırı göç baskısını ve çarpık kentleşmeyi dizginlemek hedeflenir. Sanayileşmenin göçü kendiliğinden çekebileceğini ancak bunun planlı bir kuruluş amacı olamayacağını aklında tutmalısın.
3. soruKolay
Türkiye’de sanayi tesisleri en yoğun biçimde Marmara Bölgesi’nde toplanmıştır. Bu durum bölgenin sahip olduğu çeşitli coğrafi ve ekonomik avantajlarla açıklanmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi Marmara Bölgesi’nin sanayide öne çıkmasının nedenlerinden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: A — Türkiye’nin yer altı kaynakları bakımından en zengin bölgesi olması
Kısaca — Marmara’nın sanayide öne çıkması, Türkiye’nin yer altı kaynakları bakımından en zengin bölgesi olmasıyla açıklanamaz. Gelişmiş ulaşım ağı ham madde teminini ve ürünlerin dağıtımını kolaylaştırır; yoğun nüfus geniş pazar sağlar. Sermaye birikimi ve nitelikli iş gücüne erişim de sanayi yatırımlarını destekler. Bu nedenle nedenler arasında gösterilemeyecek ifade ilk seçenektir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.