Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları konusu, madenlerin ve enerji kaynaklarının coğrafi dağılışını, kullanım alanlarını ve bu dağılışı etkileyen doğal koşulları kapsar.
Öğrencinin kaynakları bulundukları bölgelerle eşleştirebilmesi, yer yapısı, akarsu potansiyeli ve rüzgâr özellikleri ile enerji üretimi arasında ilişki kurabilmesi beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında bir bölgenin özelliklerinden uygun enerji kaynağını belirleme, dağılışla çelişen ifadeyi bulma veya verilen öncülleri değerlendirme biçimleri görülebilir.
Seçeneklerde kaynak adları, bölge ve kaynak eşleştirmeleri ya da öncül birleşimleri yer alabilir. Kaynağın bulunduğu yer ile kullanım alanını karıştırmak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki maden ve enerji kaynaklarının coğrafi dağılışıyla çelişir?
Cevabı göster
Cevap: E — Antalya’nın Türkiye’nin en büyük taş kömürü rezervi sayılması
Kısaca — Türkiye’de taş kömürü yataklarının neredeyse tamamı Zonguldak havzasında yer alır; Antalya’da zengin taş kömürü rezervi bulunmaz.
Taş kömürü, I. Jeolojik Zaman’a (Paleozoik) ait arazilerde oluşmuş yüksek kalorili bir enerji kaynağıdır ve Türkiye’de Batı Karadeniz (Zonguldak, Bartın, Karabük) havzasında toplanmıştır. Batman petrol çıkarımı ve rafinerisiyle, Yatağan linyite dayalı termik santraliyle, Divriği ise zengin demir yataklarıyla doğru ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle Antalya’nın Türkiye’nin en büyük taş kömürü rezervine sahip olduğunu belirten ifade coğrafi gerçeklikle doğrudan çelişir.
2. soruKolay
Türkiye’de elektrik üretiminde kullanılan kaynaklarla ilgili,
I. Hidroelektrik santralleri, akarsu potansiyeli yüksek olan Doğu Anadolu ve Karadeniz’de yoğunlaşmıştır.
II. Rüzgâr enerjisi santralleri, sürekli ve düzenli esen rüzgârların bulunduğu Ege ve Marmara kıyılarında yoğunlaşmıştır.
III. Güneş enerjisi santralleri için en uygun koşullar, bulutluluk oranının yüksek olduğu Karadeniz kıyılarında bulunur.
IV. Jeotermal enerji santralleri, volkanik ve tektonik hareketliliğin yoğun olduğu Batı Anadolu’da yaygınlaşmıştır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — I, II ve IV
Kısaca — Enerji kaynaklarının dağılımına ilişkin I, II ve IV numaralı ifadeler doğru; Karadeniz kıyılarını güneş enerjisi için en uygun gösteren III numaralı ifade yanlıştır.
Akarsu eğim ve debisinin yüksek olduğu Doğu Anadolu ve Karadeniz hidroelektrik santrallere (I), düzenli rüzgâr alan Ege ve Marmara kıyıları rüzgâr santrallerine (II), fay hatlarının yoğun olduğu Batı Anadolu ise jeotermal santrallere (IV) ev sahipliği yapar. Güneş enerjisi santralleri için ise bulutluluğun az, güneşlenme süresinin uzun olduğu Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz uygundur; yıl boyu bulutlu ve yağışlı olan Karadeniz kıyıları güneş enerjisi potansiyeli bakımından en elverişsiz bölgemizdir. Bu nedenle I, II ve IV ifadeleri doğrudur.
3. soruKolay
Batı Anadolu’da kırıklı yer yapısı yaygındır. Fay hatları boyunca derine sızan sular ısınarak yeniden yüzeye çıkmakta; bu kaynaklardan konut ve sera ısıtması ile elektrik üretiminde yararlanılabilmektedir.
Bu koşullar aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisinin kullanımını destekler?
Cevabı göster
Cevap: E — Jeotermal enerji
Kısaca — Kırıklı yer yapısı boyunca yer altına sızıp ısınarak yüzeye çıkan sıcak su ve buhardan elde edilen enerji jeotermal enerjidir.
Batı Anadolu, fay hatları ve graben sistemleri bakımından Türkiye’nin en aktif sahalarından biri olduğu için yer altı suları derinlerdeki magmatik sıcaklıkla temas ederek yüksek sıcaklıklara ulaşır. Yüzeye çıkan bu sıcak su ve buhar kaynakları hem jeotermal enerji santrallerinde elektrik üretimi hem de konut ve seraların ısıtılması amacıyla kullanılır. Taş kömürü, linyit ve petrol tortul katmanlardaki organik fosil birikimleriyle oluşurken hidrolik enerji ise akarsuların yer üstü akış potansiyeline dayanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.