Ekstrem Doğa Olayları, doğal koşulların bir bölgedeki alışılmış düzeylerin dışına çıkmasıyla görülen olayları, bunların oluşum nedenlerini ve etkilerini kapsar.
AYT Coğrafya-1 kapsamında öğrencinin kuraklık, tropikal siklonlar, sıcak ve soğuk hava dalgalarını ayırt edebilmesi; oluşum koşullarıyla tarım, ulaşım, su kaynakları ve enerji üretimi üzerindeki sonuçlarını ilişkilendirebilmesi beklenir. Sorular genellikle kısa bir açıklamadan çıkarım yapma, verilen yargıları değerlendirme veya olası etkiler arasında yer almayanı seçme biçimindedir.
Seçeneklerde nedenlerle sonuçların karıştırılması, olayların yalnızca belirli iklimlerde görülebileceğinin düşünülmesi ve bölgesel ortalamaların gözden kaçırılması üzerinden ayrımlar kurulabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Ekstrem doğa olaylarıyla ilgili bazı yargılar şunlardır:
I. Tropikal siklonların oluşması için yeterince sıcak okyanus yüzey suları ve yeterli Coriolis etkisi gerekir.
II. Kuraklık yalnızca sıcak çöllerde ekstrem doğa olayı sayılır.
III. Sıcak ve soğuk hava dalgaları, bir bölgede sıcaklıkların mevsim normallerinin belirgin biçimde üzerinde veya altında günlerce sürmesidir.
IV. Volkanik patlamalar astronomik kökenlidir.
V. Büyük gök taşı çarpmaları iklimi değiştirebilir.
Bu yargılardan hangileri yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — II ve IV
Kısaca — Yanlış yargılar II ve IV’tür; doğru cevap C’dir. Kuraklık, yalnızca sıcak çöllerde değil, farklı iklim bölgelerinde yağışların uzun süre normalin altında kalmasıyla yaşanabilir. Volkanik patlamalar ise astronomik değil, yerin iç dinamiklerine bağlı jeolojik olaylardır. I doğrudur: Tropikal siklonların oluşumu yeterince sıcak okyanus suları ve yeterli Coriolis etkisi gerektirir. III, sıcak ve soğuk hava dalgalarını doğru tanımlar. V de doğrudur: Büyük gök taşı çarpmaları atmosfere yayılan tozlarla güneş ışınlarının yeryüzüne ulaşmasını azaltarak iklimi değiştirebilir.
2. soruKolay
Kuraklık, etkisi yavaş başlayan ancak yaygın ve kalıcı olabilen ekstrem bir doğa olayıdır. Tarım, içme suyu ve enerji üretimi üzerinde uzun süreli baskı oluşturabilir.
Buna göre kuraklığın temel belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Yağışın uzun süre ortalamanın altında kalması
Kuraklığın temel belirleyicisi, yağışın uzun süre ortalamanın altında kalmasıdır. Süreğen yağış eksikliği su kaynaklarını azaltarak tarımı, içme suyu teminini ve enerji üretimini etkiler. Birkaç günlük buharlaşma artışı, günlük nem değişimleri veya yağışın mevsim normalleri içindeki düzensizliği tek başına kuraklığı tanımlamaz; sağanakların sıklaşması da temel belirleyici değildir.
3. soruKolay
Soğuk hava dalgaları, sıcaklığın uzun süre ortalamanın çok altına düşmesiyle oluşur. Özellikle kış aylarında tarım, ulaşım ve yerleşim alanlarını olumsuz etkiler.
Aşağıdakilerden hangisi soğuk hava dalgasının olası etkilerinden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Bitkilerin büyüme döneminin uzaması
Soğuk hava dalgaları bitkilerin büyümesini yavaşlatabilir veya durdurabilir; büyüme dönemini uzatması beklenmez. Don hasarı, donmuş yüzeylerde kayma riskinin yükselmesi, ulaşımda aksamalar ve ısınma ihtiyacının artması ise soğuk hava dalgasının olası etkileridir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.