Küresel İklim Değişikliği ve Doğa Olaylarının Geleceği, beşerî faaliyetlerin sera etkisini güçlendirmesini ve bunun doğal sistemler ile insan yaşamına yansımalarını kapsar.
Öğrencinin sıcaklık artışını kuraklık, aşırı yağış, deniz seviyesinin yükselmesi ve tarımsal üretimdeki değişimlerle ilişkilendirebilmesi; iklim değişikliğine uyum uygulamalarını ayırt edebilmesi gerekir. AYT Coğrafya-1 sorularında kısa bir açıklamadan hareketle doğrudan sonuç seçme, verilen bölgesel koşulların etkilerini yorumlama veya öncülleri değerlendirme biçimleri görülebilir.
Seçeneklerde farklı çevresel sonuçlar ve uygulamalar birlikte sunulabilir. Uyum ile sera gazı salımını azaltmayı karıştırmak, neden ve sonuç ilişkisini ters kurmak ya da her bölgede aynı etkinin oluşacağını düşünmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Aşağıdakilerden hangisi iklim değişikliğine yönelik bir uyum uygulamasına örnektir?
Cevabı göster
Cevap: B — Kuraklığa dayanıklı ürünlere geçip damla sulamayı yaygınlaştırmak
Kısaca — Değişen iklim ve yağış koşullarına karşı kuraklığa dayanıklı ürünlere geçip damla sulamayı yaygınlaştırmak doğrudan bir uyum (adaptasyon) uygulamasıdır.
İklim değişikliğiyle mücadelede ‘azaltım’, sera gazı salımlarını doğrudan kaynağında kısmayı veya karbon yutaklarını korumayı amaçlar; güneş santrali kurmak, enerji verimli araçlar kullanmak veya sanayide fosil yakıtı azaltmak bu kapsama girer. ‘Uyum’ ise ortaya çıkan kaçınılmaz iklim risklerine karşı direnç kazanarak zararı azaltma çabasıdır. Kuraklık riski karşısında suya az ihtiyaç duyan tohumlara yönelmek ve suyu verimli kullanan damla sulamaya geçmek, yeni iklim şartlarına uyum sağlamaya yönelik en temel adımdır.
2. soruKolay
Beşerî faaliyetlerle salınan karbondioksit ve metan gibi gazlar, yeryüzünün yaydığı uzun dalgalı ışınımı soğurup yeniden yayarak sera etkisini güçlendirir. Bu durum küresel sıcaklık ortalamasını yükseltir ve doğal sistemleri etkiler.
Aşağıdakilerden hangisi bu sürecin doğrudan sonuçlarından biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: A — Yerin iç ısısının artması
Kısaca — Sera gazlarının yol açtığı küresel ısınma yalnızca atmosfer ve yüzey sistemlerini etkiler; Yerin iç ısısı ise manto ve çekirdekteki jeotermal kaynaklıdır.
Atmosferde biriken karbondioksit ve metan, yer kabuğunun hemen üzerindeki hava tabakasının ısıyı hapsetmesine yol açarak ekstrem sıcak dalgalarına ve buharlaşma artışına neden olur. Okyanusların ısınması termal genleşmeye ve deniz suyu hacminin artmasına, buzulların ise hızla erimesine yol açar. Yerin iç ısısı ve magmatik süreçler ise radyoaktif bozunma ve ilksel ısıyla bağlantılı olup atmosferik sera gazı değişimlerinden etkilenmez.
3. soruKolay
İklim değişikliği bazı bölgelerde kuraklığı, bazılarında aşırı yağışları artırır; okyanus ısınması ve deniz seviyesinin yükselmesi kıyı ekosistemlerini bozar. Bir ülkede iç kesimlerde tarımsal verim dalgalanırken kıyılarda deniz suyu baskısı artmaktadır.
I. Yeraltı sularına tuzlu su karışması riskinin artması
II. Gıda güvenliğinin zayıflaması
III. Deprem odak derinliklerinin artması
Yukarıdakilerden hangileri bu durumla ilişkili gelişmeler arasında gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve II
Kısaca — Deniz seviyesinin yükselmesi kıyılarda yeraltı sularına tuzlu su karışmasına (I), kuraklık ve aşırı yağışlar ise tarımsal üretimi dalgalandırarak gıda güvenliğinin zayıflamasına (II) yol açar.
Deniz seviyesinin yükselmesi kıyı akiferlerinde hidrolik baskı kurarak tatlı su kaynaklarının tuzlanmasına neden olur; bu durum kıyılarda içme ve sulama suyu krizini tetikler. İç kesimlerde yaşanan kuraklık ve yağış düzensizlikleri de doğrudan tarımsal rekolteyi düşürerek gıda güvenliğini tehdit eder. Depremlerin odak derinliği ise tamamen litosferdeki tektonik kırık hatları ve fay dinamikleriyle ilgili olup iklimsel faktörlerden bağımsızdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.