İlk Uygarlıklar ve İlk Kültür Merkezleri, toplumların ortaya çıktıkları coğrafi ortamlarla ekonomik faaliyetleri ve kültürel özellikleri arasındaki ilişkileri kapsar.
Öğrencinin yer şekilleri, su kaynakları, tarım olanakları ve kıyı koşullarının uygarlıkların gelişimini nasıl etkilediğini yorumlayabilmesi gerekir. AYT Coğrafya-1 sorularında genellikle bir bölgenin doğal koşulları, yetiştirilen ürünler, ulaşım faaliyetleri veya kültürel eserleri birlikte verilerek ilgili uygarlığın belirlenmesi istenir.
Seçenekler uygarlık adlarından ya da uygarlık ile coğrafi uyum biçimini eşleştiren ifadelerden oluşabilir. Tek bir ipucuna odaklanmak ve benzer ekonomik faaliyetleri olan toplumları karıştırmak sık yapılan hatalardandır; verilen özellikler birlikte değerlendirilmelidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Doğu Akdeniz kıyısında dağların kıyıya yakın uzandığı, tarım alanlarının sınırlı fakat doğal limanların elverişli olduğu bir bölgede yaşayan toplum; gemicilik, deniz ticareti ve kıyı kolonileriyle öne çıkmıştır.
Bu toplum aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Fenikeliler
Kısaca — Doğu Akdeniz kıyılarında tarım alanlarının sınırlı, doğal limanların elverişli olması Fenikelilerin gemicilik ve deniz ticaretine yönelmesini sağlamıştır. Kıyı kolonileri kurmaları da bu ticari faaliyetlerle ilişkilidir. Sümerlerin Mezopotamya’daki tarımsal üretimi veya Lidyalıların kara ticareti yerine, sorudaki denizcilik ve Doğu Akdeniz vurgularına odaklanmalısın. Doğru cevap A seçeneğidir.
2. soruOrta
Bir toplum, tarım alanları ve sulama kanalları kurmuş; farklı bölgelerdeki ürünleri yollarla birbirine bağlamıştır. Patates ve mısır temel ürünler arasındadır.
Bu özelliklerin ait olduğu uygarlık ve coğrafi uyum biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — İnka - dağlık çevrede teras tarımı ve yükselti basamaklarından yararlanma
Kısaca — Patates ve mısır gibi ürünleri yüksek And Dağları’nda taraçalama (teras tarımı) yaparak yetiştiren ve bunları gelişmiş yollarla bağlayan uygarlık İnkalar’dır.
İnkalar, Güney Amerika’daki dik ve engebeli And Dağları’na uyum sağlayabilmek için yamaçlarda basamaklı teraslar kurmuş ve sulama kanallarıyla tarım alanları oluşturmuşlardır. Ana vatanı bu coğrafya olan patates ve mısır gibi ürünleri farklı yükselti katlarında yetiştirerek imparatorluk genelindeki geniş taş yol ağı sayesinde dağıtmışlardır. Mısır ve Sümer taşkın ovalarındaki sulamalı tahıl tarımına, Çin akarsu boylarındaki pirinç ve darı üretimine, Fenike ise deniz ticaretine dayandığı için patates ve mısıra dayalı dağlık teras tarımını açıklamaz.
3. soruKolay
Nil Nehri’nin taşkınlarından yararlanarak tarım yapan, piramitler inşa eden ve hiyeroglif yazıyı kullanan ilk kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Mısır
Kısaca — Nil Nehri taşkınlarına göre tarım takvimi geliştiren, anıtsal piramitler inşa eden ve hiyeroglif (resim yazısı) kullanan medeniyet Mısır uygarlığıdır.
Mısır uygarlığı, Herodot’un “Mısır, Nil’in bir armağanıdır” sözünde olduğu gibi tamamen Nil taşkınlarının bıraktığı verimli alüvyonlar üzerinde şekillenmiştir. Çeldiricilerden Mezopotamya uygarlığı Dicle ve Fırat nehirleri çevresinde kurulmuş olup çivi yazısını ve zigguratları kullanmıştır. Maya uygarlığı da basamaklı piramitler yapmış olsa da Nil Vadisi’nde değil Orta Amerika’da yer alır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.