Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Kullanımı ve Ekolojik Ayak İzi, kaynakların gelecek kuşakların ihtiyaçları gözetilerek değerlendirilmesini ve insan faaliyetlerinin doğa üzerindeki baskısını kapsar.
Öğrencinin enerji tüketimi, yenilenebilir enerji, geri dönüşüm ve ulaşım tercihlerini çevresel etkileriyle ilişkilendirmesi; ekonomik, çevresel ve toplumsal sonuçları birlikte yorumlaması beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında bu konu, bir ülkenin özelliklerini içeren öncüller, enerji politikaları veya arazi kullanımındaki değişimleri anlatan kısa metinler üzerinden sorulabilir.
Seçeneklerde farklı uygulamalar ya da öncül birleşimleri bulunabilir. Olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak, kısa vadeli ekonomik kazancı sürdürülebilirlikle eş tutmak ve tüketim düzeyinin etkisini ihmal etmek hataya yol açabilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bir ülkede yenilenebilir enerji kullanımını artırmaya yönelik bir politika örneği değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Kömürle çalışan termik santrallerin sayısının artırılması
Kısaca — Kömür tükenebilir bir fosil yakıt olduğundan, kömürle çalışan termik santrallerin sayısını artırmak yenilenebilir enerji hedefleriyle taban tabana zıttır.
Güneş, rüzgâr, jeotermal ve akarsu gücünden yararlanan hidroelektrik santraller doğada kendiliğinden ve sürekli yenilenen temiz enerji kaynaklarıdır. Kömür gibi fosil kaynaklar ise jeolojik dönemler boyunca biriken, rezervi sınırlı, yenilenemeyen ve yakıldığında atmosfere yoğun sera gazı salan yakıtlardır. Dolayısıyla kömürle çalışan termik santrallere ağırlık verilmesi, bir ülkenin yenilenebilir enerji payını artırmaya değil, aksine fosil yakıt bağımlılığını derinleştirmeye yol açar.
2. soruKolay
Bir ülkeyle ilgili aşağıdaki özellikler verilmiştir:
I. Kişi başına enerji tüketiminin yüksek olması II. Yenilenebilir enerji kaynaklarının payının düşük olması III. Geri dönüşüm oranlarının düşük olması IV. Toplu taşıma kullanım oranının yüksek olması
Bu özelliklerden hangileri, ülkenin ekolojik ayak izinin büyük olduğuna kanıt olarak gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — I, II ve III
Yüksek enerji tüketimi, düşük yenilenebilir enerji payı ve düşük geri dönüşüm oranı ekolojik ayak izini büyüten etkenlerdir. Toplu taşıma kullanımının yaygın olması ise bireysel araç kullanımını azaltarak ekolojik ayak izini küçülten bir özellik olduğundan kanıt olarak gösterilemez.
3. soruKolay
Sürdürülebilir kalkınma anlayışına göre doğal kaynaklar kullanılırken ekonomik, çevresel ve toplumsal boyutlar birlikte değerlendirilmelidir. Bir ülkede orman alanlarının tarıma açılması kısa vadede ekonomik gelir sağlasa da uzun vadede toprak erozyonuna, biyoçeşitlilik kaybına ve karbon yutak alanlarının azalmasına neden olmaktadır.
Bu durumun sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle çelişmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Doğal kaynakların gelecek kuşaklar için korunmaması
Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçları karşılanırken gelecek kuşakların doğal kaynaklardan yararlanma olanaklarının korunmasını gerektirir. Ormanların tarıma açılmasıyla oluşan erozyon, biyoçeşitlilik kaybı ve karbon yutaklarının azalması bu olanakları zayıflatır. Bu nedenle temel çelişki, doğal kaynakların gelecek kuşaklar için korunmamasıdır; doğru cevap C’dir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.