Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme (Şehirler ve Kır Yerleşmeleri), şehirlerin ekonomik fonksiyonlarını, şehir ve kır yerleşmelerinin özelliklerini ve yerleşme dokusunu etkileyen doğal koşulları kapsar.
Öğrencinin ekonomik faaliyetlerle şehirlerin işlevlerini ilişkilendirmesi, yer şekilleri ve su kaynaklarının konutların dağılışına etkisini yorumlaması beklenir. AYT Coğrafya-1 sorularında bir yerleşmenin özellikleri verilerek uygun şehir veya yerleşme türü seçtirilebilir; şehirlerle ilgili yargıların doğruluğu sorgulanabilir.
Seçeneklerde şehir adları, yerleşme türleri ya da yargı birleşimleri bulunabilir. Şehirlerin aynı işleve sahip olduğunu varsaymak, fonksiyonların zamanla değişebileceğini gözden kaçırmak ve yerleşme dokusuyla ekonomik işlevi karıştırmak sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Türkiye’de şehirler öne çıkan ekonomik faaliyetlerine göre farklı fonksiyonlarla anılır. Turizm gelirlerinin şehir ekonomisinde belirleyici olduğu, konaklama ve rekreasyon hizmetlerinin yoğunlaştığı bir yerleşme bu sınıflamada turizm şehri olarak değerlendirilir.
Aşağıdaki şehirlerden hangisi bu fonksiyona örnek gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Antalya
Antalya’da turizm faaliyetleri şehir ekonomisinde baskındır. Zonguldak, Karabük, Batman ve Ereğli ise daha çok maden veya sanayi fonksiyonlarıyla öne çıkar.
2. soruKolay
Bir yörede arazi engebeli ve eğimli, tarım toprakları parçalı, su kaynakları ise dağınık durumdadır. Bu koşullarda konutlar birbirinden uzak mesafelerde kurulmuş, yerleşme alanları arasına tarım arazileri girmiştir.
Bu yerleşme düzeni aşağıdakilerden hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: B — Dağınık yerleşme
Konutların birbirinden uzak ve aralarında tarım arazileri olacak biçimde kurulması dağınık yerleşme dokusunu gösterir. Toplu yerleşmede evler birbirine yakındır; geçici-daimi ayrımı ise süreklilikle ilgilidir.
3. soruKolay
Türkiye’deki şehir yerleşmeleriyle ilgili bazı yargılar şöyledir:
I. Nüfusun büyük bölümü tarım dışı faaliyetlerde çalışır. II. Yerleşme dokusu genellikle kırsala göre daha yoğundur. III. Bütün şehirler aynı ekonomik fonksiyona sahiptir. IV. Şehirlerin fonksiyonları zaman içinde değişebilir.
Bu yargılardan hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — I, II ve IV
Şehirlerde tarım dışı faaliyetler ve yoğun doku yaygındır; fonksiyonlar da zamanla değişebilir. Tüm şehirlerin aynı fonksiyona sahip olduğu yargısı yanlıştır; bu yüzden I, II ve IV doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.