Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk-İslam Devletleri konusu, Türklerin İslam dünyasıyla ilişkilerini, İslamiyet’i benimseme sürecini ve kurulan devletlerin siyasi, kültürel ve toplumsal özelliklerini kapsar.
Öğrencinin Talas Savaşı gibi gelişmeleri neden ve sonuç ilişkisi içinde değerlendirmesi, Karahanlılar ile Gaznelilerin dil tercihlerini karşılaştırması ve Büyük Selçuklularda egemenlik anlayışının siyasi etkilerini yorumlaması beklenir. AYT Tarih-2 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan çıkarım yapma, farklı uygulamaları açıklama veya bir anlayışın sonuçlarını belirleme öne çıkar.
Seçenekler olası yorum ve açıklamalardan oluşur; metnin desteklemediği genellemelere yönelmek, devletlerin özelliklerini karıştırmak ve neden ile sonucu ters kurmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
751’deki Talas Savaşı’nda Karlukların Abbasileri desteklemesi, Çin’in Orta Asya’daki ilerleyişinin durmasına katkı sağlamış; savaş sonrasında Karluklar ile Abbasiler arasında diplomatik ve ticari faaliyetler artmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Savaş, Türklerin İslam dünyasıyla yakınlaşabileceği ortamı güçlendirmiştir.
Kısaca — Talas Savaşı’nda kurulan askerî ittifak ve sonrasında gelişen ticari-diplomatik ilişkiler, Türk boylarının İslam dünyasıyla barışçıl bir ortamda yakınlaşmasına zemin hazırlamıştır.
Karlukların Abbasilere verdiği destek Çin’in batıya ilerleyişini durdurmuş ve Müslüman Araplar ile Türkler arasındaki eski mücadelelerin yerini iş birliği almıştır. Bu soruda en sık düşülen çeldirici, tüm Türklerin savaşın hemen ardından aniden İslamiyet’e geçtiği fikridir; oysa din değişimi yüzyıllara yayılan tedrici ve kültürel bir süreçtir.
2. soruKolay
Karahanlılarda Türkçe resmî dil olarak kullanılıp Türkçe eserler verilmiştir. Gaznelilerde saray ve edebiyat dili Farsça, bilim ve din dili Arapça olmuştur.
Bu farklılığın en uygun açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Türk-İslam devletleri, hâkim oldukları çevrelerin kültürel birikimleriyle farklı düzeylerde etkileşmiştir.
Kısaca — Devletlerin resmî ve edebi dil tercihleri, egemen oldukları coğrafyaların demografik yapısı ve etkileşime girdikleri yerel kültür havzalarıyla doğrudan bağlantılıdır.
Karahanlılar halkının ve yöneticilerinin neredeyse tamamı Türk olan Orta Asya bozkırlarında kurulduğu için Türkçeyi resmî dil olarak korumuştur. Buna karşılık Gazneliler, Fars ve Hint kültürlerinin köklü olduğu, çok uluslu Horasan ve Afganistan havzasında hüküm sürdüğünden edebiyatta Farsçayı, bilimde ise İslam dünyasının ortak dili olan Arapçayı tercih etmiştir.
3. soruKolay
Büyük Selçuklu Devleti’nde ülke topraklarının hanedan üyelerinin ortak malı sayılması anlayışı benimsenmiştir.
Bu anlayışın aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Taht kavgaları ve siyasi parçalanmaya
Ülke topraklarının hanedanın ortak malı sayılması, hanedan üyeleri arasında taht kavgalarına ve devletin siyasi parçalanmasına yol açmıştır. Bu anlayış merkezi otoriteyi zayıflatan temel etkenlerden biridir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.