Dünya Gücü Osmanlı (1453-1595), Osmanlı Devleti’nin siyasi, askerî ve ekonomik gücünü, Avrupa devletleriyle ilişkilerini ve Akdeniz’deki mücadelesini kapsar.
Öğrencinin diplomatik ayrıcalıkları ilgili kavramlarla eşleştirebilmesi, deniz seferlerini neden ve sonuçlarıyla değerlendirebilmesi ve verilen bilgilerden çıkarılabilecek yargıları ayırt edebilmesi beklenir. AYT Tarih-2 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan kavrama ulaşma, bir gelişmenin devletin hangi özelliğine işaret ettiğini belirleme veya farklı olayları birlikte yorumlama biçimleri görülür.
Seçeneklerde siyasi, ekonomik ve askerî yorumlar yer alabilir. Tek bir yenilgiden kapsamlı sonuçlar çıkarmak, olayların sırasını karıştırmak ve metnin desteklemediği genellemelere yönelmek sık yapılan hatalardandır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
1571’de İnebahtı’da donanmasının büyük bir kısmını kaybeden Osmanlı Devleti, ertesi yıl aynı büyüklükte yeni bir donanmayı denize indirmeyi başarmıştır.
Bu durum, Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
Cevabı göster
Cevap: C — Osmanlı Devleti’nin 16. yüzyılın sonunda hâlâ güçlü bir ekonomik ve örgütsel kapasiteye sahip olduğunu
Kısaca — Ağır bir deniz yenilgisinin hemen ardından bir yıl gibi kısa bir sürede devasa bir donanmanın sıfırdan inşa edilebilmesi, Osmanlı Devleti’nin 16. yüzyılın sonunda hâlâ güçlü bir ekonomik ve örgütsel kapasiteye sahip olduğunu kanıtlar.
Yüzlerce gemiyi kerestesinden yelkenine ve kürekçisine kadar tek bir kış mevsiminde toparlayıp denize indirmek muazzam bir mali kaynak ve tersane teşkilatlanması gerektirir. Burada dikkat etmen gereken nokta, bu başarının Osmanlı’nın Akdeniz’deki üstünlüğünü hiç kaybetmediği anlamına gelmediğidir; nitekim İnebahtı, psikolojik üstünlüğün sarsıldığını gösterir. Ancak yaşanan ağır kayba rağmen devlet aygıtının çökmediğini ve merkezî lojistiğin ne kadar dinamik işlediğini bu yeniden inşa sürecinden anlıyoruz.
2. soruKolay
1565’te Malta Kuşatması’nın başarısızlıkla sonuçlanması ve 1571’de İnebahtı’da donanmanın büyük bir yenilgi alması, Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki konumuyla ilgili önemli iki gelişmedir.
Bu iki gelişme birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Avrupalı deniz güçleri, Akdeniz’de Osmanlı karşısında giderek daha etkili hâle gelmeye başlamıştır.
Kısaca — Malta Kuşatması’nın başarısız olması ve İnebahtı’da Osmanlı donanmasının yenilmesi, Avrupalı deniz güçlerinin Osmanlı ilerleyişini durdurabilecek ve donanmasına ağır kayıplar verdirebilecek ölçüde etkili olduğunu gösterir. Bu nedenle Akdeniz’de Osmanlı karşısındaki etkinliklerinin arttığı sonucuna ulaşılır. Çeldirici notu: Bu olaylar, ticaret yollarının Portekiz’e geçtiğini veya Osmanlı Devleti’nin deniz seferlerinin yerine kara seferlerini geçirmeye yöneldiğini göstermez.
3. soruKolay
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Fransa ile kurulan dostluk ilişkileri çerçevesinde Fransız tüccarlara gümrük kolaylıkları ve kendi aralarındaki bazı davaların konsolosları tarafından görülmesi gibi ayrıcalıklar tanınması gündeme gelmiştir.
Osmanlı diplomasi geleneğinde yabancı bir devlete tanınan bu tür ticari ve hukuki ayrıcalıkları düzenleyen belgelere ne ad verilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Ahidname
Ahidnameler, yabancı devletlerle ilişkilerde barış şartlarını veya ticari ve hukuki ayrıcalıkları düzenleyen belgelerdir. Berat görev, yetki veya imtiyaz verir; kanunname kanuni düzenlemeleri içerir; adaletname haksız uygulamaların giderilmesini amaçlar; fetva ise dinî-hukuki bir meseleye ilişkin görüştür.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.