Tarih ve Zaman — AYT konu anlatımı ve örnek sorular

Tarih ve Zaman, tarih biliminin niteliğini, tarihî olayların zaman içindeki ilişkilerini ve geçmişi anlamada kullanılan kaynakların değerlendirilmesini kapsar.

Öğrencinin olaylar arasında neden ve sonuç bağlantısı kurabilmesi, birinci el ve ikinci el kaynakları ayırt edebilmesi, kaynakların güvenirliğini sorgulaması ve yeni bulguların tarihî yorumları değiştirebileceğini kavraması beklenir. AYT Tarih-2 sorularında bu beceriler kısa açıklamalar, örnek durumlar ve doğruluğu değerlendirilen öncüller üzerinden yoklanabilir.

Seçeneklerde kaynak örnekleri, tarih bilimine ilişkin yargılar veya öncül birleşimleri yer alabilir. Tarihî olayları deneyle tekrarlanabilir sanmak, kaynak türlerini karıştırmak ve tarihî bilgiyi değişmez kabul etmek sık karşılaşılan yanılgılardır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruKolay

Bir tarihçi, incelediği dönemde ekonomik sıkıntıların halk arasında hoşnutsuzluğa, bu hoşnutsuzluğun ise yönetim üzerinde değişiklik taleplerine yol açtığını; böylece bir gelişmenin hem önceki bir olayın sonucu hem de sonraki bir gelişmenin nedeni olabildiğini belirlemiştir.

Tarihçinin bu belirlemesi, tarihî olayların aşağıdaki özelliklerinden hangisine örnektir?

Sebep-sonuç ilişkisi içinde zincirleme olarak birbirini takip etmesi✓ DoğruYalnızca siyasi gelişmelerle sınırlı olması✗ Bu değilFarklı tarihçilerce aynı şekilde yorumlanması✗ Bu değilDeğerlendirilirken çağın koşullarının göz ardı edilmesi✗ Bu değilYer ve zaman bakımından benzersiz olması✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Sebep-sonuç ilişkisi içinde zincirleme olarak birbirini takip etmesi

Kısaca — Bir tarihî olayın sonucu, kendisinden sonraki olayın nedenini oluşturarak olayların zincirleme bir sebep-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlanmasını sağlar.

Tarihsel süreçte olaylar birbirinden yalıtılmış olarak gerçekleşmez; bir gelişme hem kendinden öncekilerin bir sonucu hem de sonrakilerin bir sebebi olarak ortaya çıkar. Metinde belirtildiği gibi ekonomik sıkıntıların halkta hoşnutsuzluk yaratması ve bu hoşnutsuzluğun da yönetimde değişim taleplerini tetiklemesi tam olarak bu nedensellik bağını örnekler. Bir halkadaki sonucun bir sonraki halkanın nedenine dönüşmesi, tarihî olayların sebep-sonuç ilişkisi içinde zincirleme olarak birbirini takip ettiğini kanıtlar. Sürecin ekonomik ve toplumsal dinamikler barındırması, yalnızca siyasi gelişmelerle sınırlı kaldığı yönündeki yanılgıyı da eler.

2. soruKolay

Bir olayın doğrudan tanıklığına dayanan anlatılar ve olayla ilgili özgün kayıtlar birinci el; bunlardan yararlanılarak hazırlanan araştırma ve incelemeler ikinci el kaynak olarak değerlendirilir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi ikinci el kaynağa örnektir?

Dönemin hükümdarının yayımladığı bir ferman✗ Bu değilOlayın yaşandığı yılda tutulmuş bir mahkeme kaydı✗ Bu değilOlayın tanığı tarafından o gün yazılmış bir mektup✗ Bu değilOlaydan iki yüzyıl sonra yazılmış bir inceleme eseri✓ DoğruOlay sırasında basılmış bir gazete haberi✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: D — Olaydan iki yüzyıl sonra yazılmış bir inceleme eseri

İkinci el kaynaklar olaydan sonra, birinci el belgelere dayanılarak üretilir. İki yüzyıl sonra yazılmış inceleme eseri bu tanımı karşılar; diğerleri olay döneminde oluştuğu için birinci eldir.

3. soruKolay

Tarih biliminin niteliğiyle ilgili;

I. Tarihî olaylar laboratuvar ortamında tekrarlanarak doğrulanabilir.

II. Yeni arkeolojik bulgular, mevcut tarihî yorumların değişmesine yol açabilir.

III. Kaynakların güvenirliğinin sınanması, nesnel bilgiye yaklaşmada etkilidir.

yargılarından hangileri tarih biliminin özellikleriyle uyumludur?

Cevabı göster

Cevap: C — II ve III

Tarihî olaylar deneyle yeniden üretilemez; bu yüzden I yanlıştır. Yeni bulgular yorumları değiştirebilir ve kaynak tenkidi nesnelliği güçlendirir, dolayısıyla II ve III doğrudur.

Tarih ve Zaman — AYT soruları

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer AYT konuları

Tarih-2