Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı, Avrupa’daki dönüşümlerin Osmanlı Devleti’nin ekonomisine, Avrupa ile ilişkilerine ve yenileşme çabalarına etkilerini kapsar.
Öğrencinin ticaret yollarının değişmesiyle ekonomik sonuçlar arasında bağ kurabilmesi, Batılılaşma girişimlerini dönemleriyle eşleştirebilmesi ve askerî reformlara yönelik tepkilerin nedenlerini yorumlayabilmesi beklenir. AYT Tarih-2 sorularında bu konu, tarihsel bir gelişmeyi anlatan metinden sonuç çıkarma veya belirli bir dönemde yaşanmayan gelişmeyi seçme biçiminde sorulabilir.
Seçenekler farklı dönemlere ait olayları ya da aynı gelişmeye ilişkin farklı yorumları içerebilir. Dönemleri karıştırmak, neden ile sonucu ters kurmak ve olumsuz soru kökünü gözden kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Batılılaşma süreci ve Avrupa ile ilişkilerinde aşağıdaki gelişmelerden hangisi yaşanmamıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Paris Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin Avrupa devletler hukukuna dâhil edilmesi
Kısaca — Osmanlı Devleti’nin Avrupa devletler hukukuna dâhil edilmesi, 1856 Paris Antlaşması ile gerçekleşmiştir. Bu tarih XIX. yüzyıla ait olduğu için XVIII. yüzyılda yaşanmayan gelişme Paris Antlaşması’yla ilgili seçenektir. Diğer seçeneklerdeki daimî elçilikler, ilk Türk matbaası, Avrupa’daki yeniliklere ilgi ve geçici heyetler XVIII. yüzyıldaki gelişmelerdir.
2. soruKolay
Coğrafi Keşifler sonucunda Avrupalı devletler Ümit Burnu ve Atlas Okyanusu üzerinden Hindistan ve Uzak Doğu’ya ulaşan yeni deniz ticaret yolları bulmuş; bu durum, önceden Akdeniz ve Ortadoğu üzerinden yapılan İpek ve Baharat Yolu ticaretinin önemini azaltmıştır.
Bu gelişmenin Osmanlı Devleti açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Osmanlı Devleti’nin Akdeniz limanlarındaki gümrük gelirlerinin azalması
Kısaca — Coğrafi Keşifler sonucunda ticaret yollarının okyanuslara kayması, Osmanlı Devleti’nin denetimindeki Akdeniz limanlarından elde ettiği gümrük gelirlerinin ciddi biçimde düşmesine neden olmuştur.
Avrupalı tüccarların Ümit Burnu üzerinden Hindistan’a doğrudan ulaşması, geleneksel İpek ve Baharat yolları ile Akdeniz limanlarının ticari canlılığını yitirmesine yol açmıştır. Transit ticaretin sönmesi Osmanlı hazinesinin en önemli gelir kalemlerinden olan gümrük vergilerini baltalamış, devlet bu kaybı telafi edebilmek için Batılı devletlere kapitülasyonlar vermek zorunda kalmıştır. Çeldiricilerin aksine Akdeniz ticareti önem kazanmamış, aksine gerilemiştir; bu yüzden doğru yanıt Akdeniz limanlarındaki gümrük gelirlerinin azalmasıdır.
3. soruKolay
III. Selim döneminde Avrupa tarzı eğitilmiş yeni bir ordu (Nizam-ı Cedid) kurulmaya çalışılmış; bu girişim, konumlarını ve gelirlerini kaybetmekten çekinen bazı Kapıkulu ocakları mensupları ile bir kısım ulemanın tepkisiyle karşılaşmış ve reform süreci büyük ölçüde akamete uğramıştır.
Bu gelişmenin, Osmanlı merkezî teşkilatındaki aşağıdaki yapısal sorunlardan hangisini yansıttığı söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Yerleşik kurumların çıkarlarını korumak amacıyla yeniliklere direnmesi
Kısaca — Nizam-ı Cedid’in engellenmesi, ayrıcalıklarını ve gelirlerini kaybetmekten korkan Kapıkulu ve ulema gibi yerleşik kurumların yeniliklere direndiğini gösterir.
III. Selim’in kurduğu modern orduya karşı yeniçerilerin ve bazı ulemanın gösterdiği tepki, kurumsal çıkar kaybı endişesinin devletin bekasının önüne geçtiğinin açık kanıtıdır. Bu durum, Osmanlı’da kökleşmiş çıkar çevrelerinin kendi konumlarını koruma uğruna merkezî reformları tıkama potansiyelini sergiler. Yaşanan sorun taşra otoritesinden ziyade başkentteki askerî-bürokratik dirençten kaynaklanmıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.