Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı Siyaseti (1595-1774), Osmanlı Devleti’nin dış ilişkilerini, antlaşmaların siyasi sonuçlarını ve değişen koşullar karşısındaki düzenleme arayışlarını kapsar.
Öğrencinin savaş ve diplomasi arasındaki bağlantıyı kurması, ıslahat anlayışlarını karşılaştırması ve askerî kurumların yönetim üzerindeki etkisini yorumlaması beklenir. AYT Tarih-2 sorularında kısa bir tarihsel açıklamadan sonuç çıkarma, antlaşma hükümlerinin etkisini belirleme veya bir girişimin karşılaştığı tepkiyi değerlendirme istenebilir.
Seçenekler genellikle farklı neden, sonuç ve yorumlar sunar. Olayların dönemlerini karıştırmak, amaç ile sonucu aynı kabul etmek ve verilen bilgiden çıkarılamayacak yargılara yönelmek sık yapılan hatalardır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
1774’te imzalanan bir antlaşmayla Kırım, Osmanlı Devleti’nden ayrılarak bağımsız hâle getirilmiş; aynı antlaşmayla Rusya, Karadeniz’de ticaret yapma hakkını da elde etmiştir.
Bu antlaşmanın Osmanlı-Rusya ilişkilerine en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Osmanlı Devleti’nin Karadeniz’deki siyasi ve ticari üstünlüğünün zayıflaması
Kısaca — Kırım’ın Osmanlı Devleti’nden ayrılması Karadeniz’deki siyasi hâkimiyeti, Rusya’nın burada ticaret hakkı kazanması ise ticari üstünlüğü zayıflatmıştır. İki hüküm birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı Devleti’nin Karadeniz’de Rusya karşısındaki siyasi ve ticari üstünlüğünün gerilediği sonucuna ulaşılır.
2. soruKolay
II. Osman, disiplin sorunları yaşanan ve mali yükü giderek artan Yeniçeri Ocağı yerine Anadolu ve Suriye’den gönüllü toplayarak yeni bir ordu kurmayı planlamış; ancak bu girişimi haber alan yeniçeriler ayaklanarak padişahı tahttan indirmiş ve öldürtmüştür.
Bu gelişme, Osmanlı Devleti’nde askerî kurumlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
Cevabı göster
Cevap: A — Kapıkulu Ocakları’nın merkezi otorite üzerinde belirleyici bir güç hâline geldiğini
Kısaca — Yeniçerilerin yeni ordu kurulmasını engelleyip padişahı tahttan indirebilmesi, Kapıkulu Ocaklarının merkezî otorite üzerinde belirleyici bir güç hâline geldiğini gösterir. Padişahın askerî düzenleme girişimine karşı ayaklanarak yönetimi değiştirmeleri, siyasi kararları etkileyebildiklerinin kanıtıdır. Tımar sistemi, donanma, Ahiler ve akıncılarla ilgili seçenekleri destekleyen bir bilgi verilmemiştir.
3. soruKolay
XVII. yüzyıl ıslahatçıları çoğunlukla bozulmuş kurumları Kanuni Dönemi’ndeki işleyişine döndürmeyi amaçlamıştır. XVIII. yüzyılda ise Avrupa’dan uzmanlar getirilmiş, askerî teknik okullar açılmış ve Avrupa başkentlerinde sürekli elçilikler kurulmuştur.
Bu karşılaştırmadan aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Islahat anlayışı, klasik düzene dönüşten Avrupa’dan seçici yenilik aktarımına doğru değişmiştir.
Kısaca — Osmanlı ıslahat politikası; XVII. yüzyılda Kanuni Dönemi’ni ideal alıp köklere dönmeyi amaçlarken, XVIII. yüzyılda Batı’nın askerî ve teknik üstünlüğünü kabullenerek Avrupa’dan kurum aktarma yönüne evrilmiştir.
XVII. yüzyılda hazırlanan Koçi Bey ve Kâtip Çelebi risalelerinde sorunların kaynağı ‘kadim kanunlardan kopuş’ olarak görülmüş ve çözüm klasik nizama dönüşte aranmıştır. Ancak XVIII. yüzyılda alınan yenilgiler, Osmanlı yönetimine Batı’nın askerî ve teknik bakımdan ileride olduğunu kabul ettirmiş; bu durum hendesehane gibi askerî teknik okulların açılmasına ve yabancı uzmanlardan yararlanılmasına yol açmıştır. Dolayısıyla ıslahat anlayışı, klasik düzene dönüşten Avrupa’dan seçici yenilik aktarımına doğru değişmiştir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.